بخش تحقیقات علوم چوب و فراورده های آن



امروز تحقيق در صنعت و كشاورزي، عاملي مهم جهت توسعه اقتصادي در دنيا مي‌باشد. اين نياز در كشور ايران نيز همگام با رشد اقتصادي وصنعتي بشدت احساس مي‌گردد. استفاده از سرمايه‌هاي انساني در جهت افزايش كيفيت و كميت محصولات توليدي جز با آموزش، تحقيق و توليد ميسر نخواهد شد. در اين راستا مؤسسات و سازمانهاي تحقيقاتي نقش بسزايي در زمينه پژوهش را ايفا مي‌نمايند. بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور از جمله بخش‌هاي تحقيقاتي است كه رسالت در جهت اعتلاي تحقيق و پژوهش در صنايع چوب و كاغذ را عهده‌دار مي‌باشد.
محورهاي كلي بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن برپايه دسترسي به منابع ليگنوسلولزي جانشين، افزايش بهره‌وري در صنايع چوب و كاغذ، كاهش ضايعات، استفاده صحيح و اصولي از منابع چوبي موجود و افزايش عمر مفيد چوب مي‌باشد.
با توجه به اين رسالت خطير، بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن اهداف زير را سر لوحه برنامه‌ريزي‌هاي تحقيقاتي قرار داده است.
- شناسايي منابع اوليه ليگنوسلولزي چوبي و غير چوبي كه از پتانسيل مصرف در فرآيندهاي توليد صنايع سلولزي برخوردار هستند.
- بررسي ويژگيهاي بنيادي و كاربردي انواع مواد اوليه چوبي و غير چوبي براي توسعه فرآيندهاي كاربردي
- تحقيق در جهت كاهش ضايعات و استفاده از ضايعات بهره‌برداري شده از جنگل، ضايعات كشاورزي و چوب آلات كم قطر
- تحقيقات بنيادي در فرآيندهاي صنايع سلولزي براي بهينه سازي محصولات توليدي
- تحقيقات توسعه‌اي ـ كاربردي در فرآيندهاي صنايع سلولزي در راستاي بكارگيري فرآيند‌هاي جديد و توسعه فرآيندهاي بهينه و بومي شده.
- تحقيق در استانداردهاي ملي و بين‌المللي در راستاي ارتقاء كيفيت محصولات توليدي
- ارائه خدمات تحقيقاتي ـ توسعه‌اي به سازمانهاي توليد كننده و مصرف كننده مواد اوليه ليگنوسلولزي و كارخانه‌هاي توليدي و تشريك مساعي متقابل
- ارائه خدمات تحقيقاتي ـ آموزشي به مؤسسات آموزشي در سطوح مختلف تحصيلي
به منظور دستيابي به اهداف فوق بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن سعي در گردهم آوردن اطلاعات جديد، نيروي انساني كارآمد در سطوح مختلف تخصصي و تجهيزات مدرن داشته و با در اختيار داشتن فضاي مناسب تحقيقاتي به بزرگترين مجتمع تحقيقاتي علوم و تكنولوژي چوب و فرآورده‌هاي آن در سطح كشور و يكي از بزرگترين مجتمع‌هاي تحقيقاتي منطقه‌اي در زمينه فوق تبديل شده است.
فعاليت‌هاي بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور به بررسي همه جانبه‌اي در جهت تشخيص نقاط ضعف و قوت صنايع چوب و كاغذ كشور و رفع نواقص موجود پرداخته است. امروزه تلاش در جهت بهره‌وري پايدار از جنگلها و منابع ليگنوسلولزي ايران بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن را بعنوان قطبي بزرگ در جهت تحقيق و رسيدن به خودكفايي سلولزي و توليد از منابع جانشين و استفاده از چوب و مواد ليگنوسلولزي با ارزش افزوده بالاتر قرار داده است.
بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن در راستاي انجام وظايف تحقيقاتي خطير خود بصورت تخصصي و تفكيكي به امر پژوهش و تحقيق پرداخته است، كه اين وظايف در قالب چهار گروه تخصصي صورت مي‌گيرد.

گروه تحقيقات فيزيک و مکانيک چوب و فرآورده هاي چوبي
گروه تحقيقات توسعه صنايع و فرآورده هاي مرکب چوب
گروه تحقيقات شيمي چوب و خمير کاغذسازي
گروه تحقيقات حفاظت و اصلاح چوب
 

1- گروه تحقيقات فيزيك و مکانيک چوب و فرآورده هاي چوبي

الف: زيرگروه بيولوژي و آناتومي چوب

اين زيرگروه در تحقيقات بنيادي شناخت ويژگيهاي ماده اولية چوبي و غير چوبي و جمع آوري اطلاعات مورد نياز فعاليت دارد. اين گروه تحقيقاتي با در اختيار داشتن تجهيزات لازم طي ساليان گذشته فعاليت‌هاي گسترده‌اي داشته و در حال توسعه و گسترش فعاليت‌ها و جذب تجهيزات مدرن‌ و جديدتر است. در حال حاضر، اين زيرگروه داراي آزمايشگاهي است كه مجهز به دستگاههايي نظير ميكروسكوپ نوري متصل به كامپيوتر با قابليت ذخيره و آناليز تصاوير، ميكروتوم، انواع ميكروسكوپهاي پروژكتيو و استريوميكروسكپها و ساير امكانات لازم جهت بررسي خصوصيات آناتوميكي و فيزيكي و مورفولوژيكي الياف چوب گونه‌هاي مختلف بوده و طرحهاي متعددي در اين زمينه‌ها در آن در حال اجرا مي‌باشد.

آزمايشگاه فيزيك و مكانيك چوب و فرآورده هاي چوبي

ب: زيرگروه فيزيك و مكانيك چوب

اين زيرگروه در زمينه شناخت ويژگيهاي مكانيكي و كاربردي چوب و محصولات چوبي و كاغذ در حال فعاليت است . از جمله گروه‌هاي تحقيقاتي بخش تحقيقات علوم چوب و فرآورده‌هاي آن است كه از اوايل تشكيل بخش فعاليت داشته و اطلاعات كاربردي در مصرف بهينه چوب را جمع آ وري و در اختيار سازمانها و مؤسسات مربوطه قرار مي‌دهد . با توجه به ماهيت كار، اين زيرگروه تحقيقاتي با ساير گروههاي تحقيقاتي در ارتباط نزديك بوده و به ديگر گروهها نيز خدمات تحقيقاتي، آزمايشگاهي ارائه مي‌كند.
اين زيرگروه با در اختيار داشتن يك دستگاه ماشين آزمايشگر مقاومت مكانيكي مدل 1186- INSTRON ، ماشين مقاومت به ضربه مدل WP5- INSTRON و يك سردخانه به حجم 8 مترمكعب توانايي انجام كليه آزمايشات مكانيكي را بر روي چوب و ساير فرآورده‌هاي چوبي در شرايط مختلف محيطي از نظر دما و رطوبت دارا مي‌باشد. از جمله امكانات ديگر اين گروه داشتن اتاق آزمايشگاهي كليماتيزه تحت شرايط محيطي رطوبت و دما است.

آزمايشگاه فيزيك و مكانيك چوب و فرآورده هاي چوبي
 

2- گروه تحقيقات توسعه صنايع و فرآورده هاي مركب چوبي

اين گروه تحقيقاتي با در اختيار داشتن تجهيزات مدرن و نيمه صنعتي تحقيقات محصولات اوراق فشرده چوبي بويژه در زمينه هاي خرده چوب، تخته فيبر، تخته فيبر با دانسيته متوسط (MDF)، تخته‌هاي عايق، تخته رشته چوب، تخته چندلايه، چوب‌هاي لايه‌اي، كامپوزيت‌هاي الياف چوب / پليمر، چوب گچ، چوب سيمان و تخته‌هاي مركب در زمينه تحقيقات بنيادي، كاربردي و توسعه‌اي فرآيندها و تكنولوژيهاي صنايع چوب فعاليت داشته و از طريق تركيب و تلفيق نيروي انساني كارآمد و تجهيزات مدرن جوابگوي نيازهاي تحقيقاتي سازمان‌ها و مؤسسات اجرائي و كارخانه‌هاي توليدي است. برخي از تجهيزات آزمايشگاهي اين گروه بشرح زير است:

آزمايشگاه گروه  تحقيقات توسعه صنايع وفرآورده های مرکب چوبی

خردكن استوانه‌اي آزمايشگاهي، پوشال‌كن حلقوي آزمايشگاهي، خشك‌كن، مخلوط‌كـن چســب، چسب‌زن، دستگاه بخار زني، پالايشگر الياف

پرس آزمايشگاهي مدل Burkle-L-100  و ساير دستگاهها و تجهيزات برش.

 

گروه تحقيقات شيمي چوب و خمير كاغذسازي

اين گروه در زمينه تحقيقات بنيادي، كاربردي و توسعه‌اي فعال مي‌باشد و مانند ساير گروههاي تحقيقاتي در راه گسترش فعاليت‌هاي تحقيقاتي، تكميل اطلاعات در زمينة مصرف مواد چوبي و غيرچوبي در توليد كاغذ و محصولات كاغذي كشور گام بر مي‌دارد. در آزمايشگاه تحقيقات شيمي چوب آزمايشات مربوط به اندازه‌گيري تركيبات شيميايي چوب نظير اندازه‌گيري سلولز، ليگنين، مواد استخراجي و خاكستر انجام مي‌شود. در آزمايشگاه تحقيقات خمير و كاغذسازي توليد خمير كاغذ با استفاده از روشهاي شيميايي ( سودا و كرافت)، نيمه شيميايي و حرارتي مكانيكي بر روي چوب و مواد ليگنوسلولزي غيرچوبي انجام مي‌شود. آزمايشگاههاي اين گروه مجهز به دستگاههاي مختلف بشرح زير مي‌باشد:

آزمايشگاه تحقيقات گروه تحقيقات شيمي و خمير كاغذ

ديگ پخت چرخشي مجهز به چهار محفظه، ديگ پخت 10 ليتري، جداكننده ديسكي الياف، دستگاه اندازه‌گيري درجه رواني خميركاغذ، كوبنده پي اف آي به منظور پالايش خمير كاغذ، دستگاه ساخت كاغذ دست ساز، دستگاه پرس كاغذ دست ساز، دستگاه خشك كن ورق كاغذ دست ساز، دستگاه نيمه صنعتي (پايلوت) توليد خمير مكانيكي و نيمه مكانيكي، دستگاه هم‌زن‌ الياف و غيره.

 

4- گروه تحقيقات حفاظت و اصلاح چوب

گروه تحقيقات حفاظت و اصلاح چوب دست اندركار يكي از مقوله‌هاي خيلي مهم و با اهميت بررسي وضعيت دوام چوب، استفاده بهينه از چوب و محصولات چوبي و ليگنوسلولزي است. مواد ليگنوسلولزي در معرض تخريب عوامل بيولوژيك و زنده بوده و استفاده نامناسب بر شدت آن مي‌افزايد.
- اين گروه تحقيقاتي با در اختيار داشتن يك دستگاه كوره چوب خشك كني نيمه صنعتي در حال بررسي و تدوين برنامه‌هاي چوب خشك كني چوبهاي صنعتي ايران مي‌باشد.
- اين گروه تحقيقاتي همچنين يك دستگاه نيمه صنعتي اشباع چوب طراحي و ساخته است كه با استفاده از آن به منظور بالا بردن عمر مفيد تراورسهاي چوبي مورد نياز راه آهن، تيرهاي ارتباطي و ساير مصنوعات چوبي، اشباع‌پذيري چوب‌هاي مختلف با مواد حفاظتي متفاوت و روشهاي مختلف را مورد بررسي و آزمايش قرار مي‌دهد

آزمايشگاه چوب خشك كني و حفاظت چوب
 

انتشارات

نتايج تحقيقات اين بخش به صورت كتاب و مقالات علمي چاپ و منتشر مي‌گردد به علاوه در سالهاي اخير بخش، پايه‌گذار انتشار يك نشريه علمي و تخصصي تحت عنوان " تحقيقات علوم چوب و كاغذ ايران " كه داراي درجه علمي-پژوهشي مي‌باشد و نتايج طرحهاي تحقيقاتي بخش در آن به چاپ مي‌رسد.

 

انواع MDF با خواص ويژه



 

به طور كلي مي توان تخته فيبرهاي نيمه سنگين را از نظر خواص و ويژگي هاي آنها  در دو گروه ،تخته فيبر نيمه سنگين با خواص معمولي  و يا خواص ويژه  طبقه بندي كرد:
تخته هاي صنعتي خاص داراي ويژگي هايي علاوه بر مشخصات معمول MDF هستند كه با اعمال تغييرات در پروسه توليد، با استفاده از چسب هاي مختلف يا مواد افزودني گوناگون توليد مي شوند. بعضي از انواع MDF هاي خاص و موارد استفاده آنها به شرح زير هستند:

1. MDF نازك (Thin MDF)

 

اين تخته ها به كلاسهاي خيلي نازك mm8/1 تا mm 5/2 ، و از 5/2 تا 6 ميلي مترو 4 تا 6 ميلي متر تقسيم مي شوند(استاندارد EN-622-5 ) كه در كاربردهاي مختلف مورد استفاده قرار ميگيرند.
از موارد كاربرد عمومي MDF هاي نازك، كف كشوها، پشت كابينت ها، رويه درها و ... مي باشد. تمام روسازي قابل انجام روي MDF معمولي روي  MDF نازك نيز اجرا ميشود.
از ساير موارد كاربرد MDFهاي نازك عبارتند از:
ديوار كوب ها، پوشش هاي سقف، غرفه هاي نمايشگاهي، صنايع اتومبيل سازي، رويه لاستيك زاپاس(يدك) پشت صندلي، رويه در، توليد تخته هاي انحناءدار و ... مي باشد.

2. MDF ضخيم(Thick MDF)

 

MDF هاي ضخيم طبق استاندارد EN-622-5  به كلاسهاي 45-30 ميلي متر و 60-45 ميلي متر تقسيم شده اند و جهت ساخت سازه هاي معماري، ستونها، پايه هاي ميز ، طاقها، رويه كاري(كابينت)، كف نيمكت و كلا" مواردي كه صفحات ضخيم و بزرگ با خواص ماشين كاري (خصوصا" عميق) مسطح و با سطوح صاف نياز است ، استفاده مي شوند.

3. MDF با فرمالدئيد كم (Low Formaldehyde MDF-E1)

 

 مقدار انتشار فرمالدئيد ازMDF معمولي بسته به نوع چسب ومقدار آن كمي متفاوت است. انتشار فرمالدئيد MDF نبايد بيشتر ازgr100/mg30 باشد(كلاسE2 طبق استانداردEN-622-1) اين كلاس MDF قابل كاربرد در بسياري از كاربردهاي مبلمان و داخل خانه مي باشد ولي تهويه مناسب در محل استقرار آنها نيز بايد وجود داشته باشد تا فرمالدئيد را از محيط خارج سازد.
اما در بعضي موارد لازم است كه MDFبا فرمالدئيد كمتر يعني با حداكثر انتشار فرمالدئيد gr100/mg9 (استاندارد EN-622-1) استفاده شود.  اكنون دربازار، MDF- E1 بعنوان MDF استاندارد معمولي درآمده است. MDFهاي با فرمالدئيدهاي كمتر و حتي بدون فرمالدئيد هم در صورت سفارش مشتري قابل توليد مي باشد.
MDF با فرمالدئيد كم در مكانهايي كه تهويه به خوبي انجام نميشود ، مرطوب و گرم است و يا ساكنين آن احتياجات و درخواستهاي خاص دارند مثل مدرسه ها، بيمارستانها و... استفاده مي شود. همچنين در موزه ها و محل هاي نمايش نيز از MDF كم فرمالدئيد جهت كاستن از خوردگي فلزات استفاده مي كنند.

 

4. MDF مقاوم در برابر رطوبت(MDF.H،  (MOISTURE RESISTANT MDF: MDF.HLS

 

توليد MDF با خاصيت مقاوم در برابر رطوبت بيشتر براي مصارف در رطوبت نسبي محيط حداكثر 80% با بهبود چسب اوره فرمالدئيد معمولي مورد استفاده در توليد MDF يا استفاده از يك چسب ضد رطوبت جايگزين امكان پذير است. تمام خصوصيات مثبت MDF معمولي در اين نوع تخته ها به اضافه استحكام طولاني تر و تغيير ابعاد كمتر در اثر رطوبت موجود است.
طبق استاندارد  EN-622-5  دو نوع كلاس براي اينگونه تخته ها وجود دارد. يكي MDF.H براي استفاده هاي عمومي در محيط مرطوب و ديگري MDF.HLS كه براي استفاده اوراق متحمل بار در محيط مرطوب مي باشد. موارد استفاده MDF مقاوم در برابر رطوبت عبارتند از:
مبلمان حمام و دستشويي، كابينت دور ظرفشويي، كف پوشها، پنجره ها، پله ها ، پروفيلهاي خاص و...

 

5. MDF مقاوم در برابر حشرات و قارچها

 

اين نوع MDF ها كه بيشترين استفاده آنها در توليد بعضي از كفپوشها مي باشد داراي مواد ضد حشرات (حشره كش و قارچ كشي) مي باشد كه باعث مي شود از حمله آفات در امان باشد و دوام بيشتري داشته باشد.

 

6. MDF مقاوم در برابر آتش (Flame Retardant MDF)

 

براي اين منظور مي توان MDFها را با پوشش هاي ضد آتش پوشاند يا مواد و نمك هاي خاص ضد آتش تيمار كرد. ولي بهترين راه اضافه كردن مواد ضد آتش در حين پروسه توليد است. موارد مصرف اين نوع تخته ها بعنوان مثال: پوشش ديوارها، پارتيشن ها، قفسه فروشگاههاو...مي باشد.

 

7. MDF با وزن مخصوص بالا(High Density Fiberboard)

 

MDF   هاي استاندارد معمولي با ضخامتهاي 19-12 ميلي متر معمولا" داراي دانسيته kg/m 800-650 هستند. دانسيته هاي بالاتر يعني بالاي 800 نيز توليد و عرضه مي شود.
در واقع با اضافه كردن فيبر، چسب و فشار در حين پروسه توليد اوراق سنگين تر توليد مي شود ، افزايش دانسيته قابليت هاي ماشين كاري و سطح سازي (رنگ، روكش و...) را افزايش ميدهد و نيز خصوصيات مكانيكي و فيزيكي MDF نيز بهبود مي يابد.
از موارد استفاده اين نوع MDF هاي سنگين (HDF) عبارتند از:
كف پوشها، پله ها، قفسه هاي صنعتي، ميز كار و...

 

8. MDF با وزن مخصوص پائين(Low Density Fiberboard)

 

LDF با وزن مخصوص kg/m  650-550 و ULDF با وزن مخصوص زير kg/m  550، جهت استفاده در مواردي كه وزن كمتر مورد نياز است و نيازي به استحكام بالا وجود ندارد يا در مواردي كه خواص عايق صدا بودن مورد نياز باشد توليد و عرضه مي شود. اين MDF ها جهت ساخت پروفيلهاي تزئيني معماري، ساخت غرفه هاي نمايشگاهي و كلا" مواردي كه جابجايي با دست مورد نياز است و نيز حمل و نقل و ابزار خوري سريع مورد نياز است، كاربرد دارد.

 

9. MDF با روكش هاي تزئيني (Decorative surfaced MDF)

 

مهمتـرين و غيـر قـابـل تفكيك ترين كاربرد يا آماده سازي MDF جهت كاربرد نهايي، روسازي آن و خصـوصـا" روكش كردن آن مي باشد. انجـام عمليـات روكـش كردن MDF  امـروزه جـزء خدمات ضروري توليدكنندگان MDF به خريداران مي باشد بطوريكه معمولا" اكثر كارخانجات بزرگ توليد MDF داراي خطوط روكشي هم هستند.
انواع روكش ها شامل روكش هاي چوبي (گونه هاي مختلف)، كاغذي، ملامينه، PVC و... ميشوند.

 

10. MDFهاي قالب گيري شده

 

 در اين روش تخته MDF به شكل خاصي كه در پرس به آن داده مي شود توليد مي شوند مانند رويه درهاي طرح دار و حالت دار، يك تكه MDF يا در كابينت و كشو و پنجره و... .
اين محصولات را مي توان به راحتي روكش نمود(پرس ممبران) و عرضه بازار مصرف كرد. اخيراً واردات اين رويه درها به ايران در حال رونق گرفتن است.

 

11. MDF هاي قابل انعطاف

 

بوسيله يك پيش تيمار شيميايي روي MDF با تركيبات الكالين، مي توان به آن خواص پلاستيك (موقتي) و قابليت انعطاف و شكل پذيري را داد.

ساخت کاغذ

روش ساخت کاغذ
 با اين همه، از كاغذ براي بسته‌بندي، آرايش دروني ساختمان، صافي‌هاي صنعتي و پژوهشي و كارهاي ديگر نيز بهره مي‌گيرند. چيني‌ها نخستين مردماني بودند كه بيش از 2 هزار سال پيش كاغذهايي مانند كاغذهاي امروزي ساختند. ايرانيان مسلمان شيوه‌ي ساختن كاغذ را از چيني‌ها آموختند و آن را بهبود بخشيدند. شهر سمرقند براي سال‌ها بزرگ‌ترين مركز ساختن و خريد و فروش كاغذ بود. سپس، در شهرهاي ديگر، از جمله بغداد، دمشق، قاهره، مغرب، جزيره‌ي سيسيل و شهرهاي مسلمان‌ نشين اسپانيا، كارخانه‌هاي كاغذسازي به راه افتاد .

نوشتن پيش از كاغذ

پيش از ساختن كاغذ، مردمان باستان براي ماندگار كردن نظرهاي خود از كنده‌كاري روي سنگ و چوب و لوح‌هاي گلي بهره مي‌گرفتند. سومري‌ها از هزاره‌ي چهارم پيش از ميلاد بر لوح‌هاي گلي مي‌نوشتند. بابلي‌ها اين روش را از سومري‌ها آموخته و كتاب‌خانه‌ي بزرگي از لوح‌هاي گلي درست كرده‌ بودند. آن‌ها گل را به صورت ورقه‌اي كلفت در مي‌آوردند و پيش از آن كه خشك شود، دانسته‌هاي خود را به خط ميخي روي آن كنده‌كاري مي‌كردند. سپس، آن را در آفتاب خشك مي‌كردند يا در كوره‌‌هاي سفال‌پزي، مي‌پختند. از اين لوح‌هاي گلي پخته، شمار زيادي از ويرانه‌هاي شهرهاي باستاني ميان‌رودان، به‌ويژه بابل، به دست آمده است. نوشتن روي ورقه‌هاي مسي، برونزي و گاهي طلا نيز انجام مي‌شد كه لوح‌هاي زرين دوره‌ي هخامنشي‌ها از نمونه‌هاي آن‌هاست.

دست‌كم از هزاره‌ي دوم پيش از ميلاد، آدميان آموختند كه مي‌توانند از پوست جانوران كاغذ چرمي(پارشمن) بسازند. ايرانيان روي پوست گاو، گاوميش و گوسفند و رومي‌ها بر پوست خر وحشي مي‌نوشتند. پوست‌ها پس از دباغي و صيقل‌كاري به اندازه‌ي نازك و نرم از كار در‌ مي‌آمدند كه در زيبايي و نيكويي شاهكار به شمار مي‌آمدند. پارشمن ايراني ويژگي‌هاي بهتري داشت. براي نمونه، ايرانيان براي از بين بردن بوي ناخوشايند چرم، در روند ساختن پارشمن، به آن گلاب مي‌افزودند.  اوستا را نخستين‌بار روي 12 هزار پوست گاو نوشته بودند. عرب‌ها نيز روي پوست مي‌نوشتند، اما چون گران بود، تنها براي نوشتن چيزهاي بسيار مهم، مانند قرآن و قراردادها و پيمان‌نامه‌ها از آن بهره مي‌گرفتند. آن‌ها نوشته‌هاي خود را بيش‌تر بر استخوان شانه‌ي شتر يا سنگ‌هاي نازك سفيد يا شاخه‌هاي پوست كنده‌ي درخت خرما مي‌نوشتند.

مصريان باستان از نزديك 2 هزار سال پيش از ميلاد ، از گياه پاپيروس، كه گونه‌اي از ني است، كاغذي مي‌ساختند كه به همان نام پاپيروس شناخته ‌شد و امروزه به صورت واژه‌ي Paper در زبان انگليسي ماندگار شده است. مصري‌ها ساقه‌هاي پاپيروس را به صورت نوارهاي باريكي مي‌بريدند و آن‌ها را به گونه‌اي كنار هم مي‌گذاشتند كه مانند رشته‌هاي پارچه در هم فرو مي‌رفتند. سپس، پاپيروس را در آفتاب خشك مي‌كردند. به‌زودي، پاپيروس در تمدن‌هاي ديگر، از جمله يونان، روم و ايران، نيز به كار گرفته شد، اما چون آن گياه در همه‌جا نمي‌روييد، كاغذ پاپيروس به فراواني در دست نبود. البته، به نظر مي‌رسد پاپيروس به دليل ديگري در ايران چندان به كار نمي‌رفت، چرا كه ابن‌عبدوس جهشياري از بيان ابوجعفر منصور، خليفه‌ي عباسي، نوشته است كه:" ايرانيان حق داشتند كه جز بر پوست كلفت و نازك بر چيز ديگري نمي‌نوشتند و مي‌گفتند كه ما جز بر آن‌چه در سرزمين ما فراهم مي‌شود بر چيز ديگري نمي‌نويسيم."

مردم هندوستان روي برگ و پوست برخي درختان مي‌نوشتند. ابوريحان بيروني در اين‌باره نوشته است كه مردم بخش‌هاي جنوبي هند برگ‌هاي درختي به نام تاري را، كه مانند درخت نخل و نارگيل است، به هم مي‌چسباندند و روي آن‌ها مي‌نوشتد و سپس آن برگ‌ها را با نخ به هم مي‌چسباندند. شايد به همين دليل باشد كه امروزه به صفحه‌هاي كتاب يا دفتر، برگ مي‌گويند. در سرزمين‌هاي شمالي هند پوست درخت توز را صيقل مي‌دادند و روي آن مي‌نوشتند. سپس برگه‌هاي نوشته شده را شماره مي‌گذاردند و در پارچه‌اي مي‌پيچيدند و نگهداري مي‌كردند. نامه‌اي كه پادشاه هند به انوشيروان نوشته بود و مسعودي در مروج‌الذهب به آن اشاره كرده است، بر پوست درخت بوده است. ايرانيان نيز برخي از نوشته‌هاي خود را بر توز، يعني پوست گياه خدنگ، مي‌نوشتند. ابن‌نديم از بيان ابومشعر بلخي نوشته است كه:" ايرانيان براي آن‌كه نوشته‌هايشان پايدار بماند روي توز مي‌نوشتند كه از درخت خدنگ به دست مي‌آمد و خدنگ همان گياهي است كه چوب محكم دارد و از چوب آن تير براي كمان مي‌سازند." به نظر مي‌رسد رومي‌ها نيز بخشي از نوشته‌هاي خود را روي پوست درختان ماندگار مي‌كردند. چرا كه واژه‌ي لاتين Liber ، به معناي پوست دروني درخت، براي كتاب به كار مي‌رفت. اكنون نيز به جايي كه كتاب‌ها در آن نگهداري مي‌شود، Library ، يعني كتاب‌خانه، مي‌گويند.

از كاغذ چيني تا كاغذ ايراني

چيني‌هاي باستان نخست روي پارچه‌ي ابريشم مي‌نوشتند، اما از نزديك 150 سال پيش از ميلاد، آموختند كه مي‌توانند پوست درخت توت را خرد كنند، به صورت خمير درآورند و از آن كاغذ بسازند. آن‌ها به كاغذهاي خود ساقه‌هاي كتان و رشته‌هاي تور ماهي‌گيري كهنه نيز مي‌افزودند تا محكم‌تر شود. هر چند گياهان در بيش‌تر جاها يافت مي‌شدند، اما چيني‌ها شيوه‌ي ساختن كاغذ را به صورت راز نگه داشته بودند. اين راز زماني فاش شد كه عرب‌هاي مسلمان در سال 133 هجري/751 ميلادي، اسيراني را از چين با خود به سمرقند، از بزرگ‌ترين و شناخته‌شده‌ترين شهرهاي ديرين ايران، آوردند. از جمله‌ي اسيراني كه صالح‌بن‌زياد از چين با خود به سمرقند آورد، كساني بودند كه در كار ساختن كاغذ مهارت داشتند. ايرانيان مسلمان شيوه‌ي ساختن كاغذ را از آنان ياد گرفتند و آن را بهبود بخشيدند و به‌زودي سمرقند بزرگ‌ترين مركز خريد و فروش كاغذ در جهان شد.

ايرانيان مسلمان براي ساختن كاغذ از پنبه و كتان و ديگر مواد گياهي نيز بهره گرفتند و گونه‌هايي از كاغذهاي نازك، كلفت، شفاف و بادوام ساختند. كاغذ ايراني را تا نزديك يك قرن از سمرقند و خراسان به جاي‌جاي سرزمين‌هاي اسلامي مي‌بردند. سرانجام پس از نزديك يك سده، به سال 794 ميلادي، به فرمان فضل‌بن‌يحيي برمكي ، وزير هوشمند ايراني، نخستين كارخانه‌ي كاغذسازي را در بغداد بر پا كردند. سپس، جعفربن‌يحيي‌برمكي فرمان داد كه در ديوان‌ها به جاي پوست از كاغذ بهره گيرند. به اين ترتيب، بهره‌گيري از كاغذ به جاي پاپيروس در جاي‌جاي سرزمين‌هاي اسلامي رونق گرفت و كارخانه‌هاي زيادي در شهرهاي سوريه، فلسطين، مصر، تونس، مراكش و مغرب ساخته شد.

با اين كه، كارخانه‌هاي كاغذسازي در جاي‌جاي سرزمين‌هاي اسلامي ساخته شد، كاغذ ايراني همچنان بهترين كاغذ به شمار مي‌رفت و بارها در كتاب‌هاي تاريخي از كاغذ سمرقندي و خراساني سخن گفته شده است. براي نمونه، ابن‌نديم از شش گونه كاغذ، كه در روزگار او رواج داشته، سخن گفته است: "كاغذ خراساني را از كتان مي‌ساختند و به قولي ساختن آن از زمان بني‌اميه معمول شد و به قولي در عهد بني‌عباس. برخي مي‌گويند كه ساختن آن قديمي است و برخي آن را چيزي جديد مي‌دانند. مي‌گويند برخي از هنرمنداني كه از چين به خراسان رفته بودند، آن را بر اساس كاغذ چيني ساختند و اما گونه‌هاي آن عبارت‌اند از سليماني، طلحي، نوحي، فرعوني، جعفري و طاهري."

نام‌هايي كه ابن‌نديم بر مي‌شمارد، نام كاغذسازان ماهر يا فرمان‌وراياني است كه به ساختن كارخانه‌هاي كاغذسازي فرمان دادند كه بيش‌تر آن‌ها ايراني هستند. كاغذ جعفري منسوب است به جعفر برمكي، كاغذ طاهري به طاهر دوم از فرمان‌روايان خراسان(دودمان طاهري)، كاغذ نوحي به‌ نوح ساماني، از فرمان‌روايان ساماني، كاغذ طلحي به طلحه‌بن طاهر( از طاهريان)، كاغذ سليماني به سليمان راشد، فرمان‌رواي خراسان در زمان هارون‌الرشيد، كاغذ جعفري به جعفر برمكي و كاغذ فرعوني، كه با بهترين پاپيروس مصري رقابت مي‌كرده است و به نظر مي‌رسد به همين دليل به نام فرعوني شناخته شده است، اما سازنده‌ي آن مشخص نيست. از ديگر كاغذهاي شناخته شده‌ي آن زمان مي‌توان كاغذ جيهاني، ماموني و منصوري را نام برد. كاغذ جيهاني به شهر جيهان در خراسان بزرگ، كاغذ ماموني به مامون عباسي و كاغذ منصوري به ابوالفضل منصور‌بن‌نصربن‌عبدالرحيم از مردمان سمرقند، منسوب است.

شواهدي وجود دارد كه در جاي‌جاي سرزمين‌هاي اسلامي شيوه‌ي كاغذسازي ايرانيان را در پيش مي‌گرفتند. براي نمونه، سمعاني در كتاب الانساب خود درباره‌ي كاغذ منصوري نوشته است: " از كساني كه به نسبت كاغذي شهرت كرده‌اند، يكي هم ابوالفضل‌منصوربن‌نصربن‌عبدالرحيم كاغذي است از مردم سمرقند كه به سال 423 هجري در سمرقند وفات يافت. كاغذ منصوري در تمام سرزمين ‌ه اي اسلامي شناخته شده است و شيوه‌ي ساختن آن را تقليد مي‌كنند." با اين همه، شواهدي نيز در دست است كه در ديگر سرزمين‌هاي اسلامي نيز در شيوه‌ي ساختن كاغذ پيشرفت‌هايي رخ داده بود. چنان‌كه ناصر خسرو، كه در سال 438 هجري/1047 ميلادي از شهر طرابلس ديدن كرده بود، درباره‌ي كاغذي كه در آن‌جا ساخته مي‌شده است مي‌گويد كه:" در نكويي و زيبايي مثل كاغذ سمرقند بلكه بهتر از آن است."

ايرانيان مسلمان در كار بهبود ساختن كاغذ به نوآوري‌هاي جالبي دست پيدا كرده بودند كه به چند مورد اشاره مي‌شود:

1. آهار زدن به كاغذ: ايرانيان كه در كار ساختن كاغذ پوستي(پارشمن) تجربه‌هاي زيادي داشتند كوشيدند آن تجربه‌ها را در ساختن كاغذ جديد نيز به كار گيرند. از اين رو، به كاغذ نشاسته‌ي گندم مي‌زدند كه سطح كاغذ را براي نوشتن با جوهر مناسب‌تر مي‌كرد.

2. بهره‌گيري از آب‌دنگ: اين دستگاه كوبه‌اي پتك‌مانند بود كه با چرخاب به جنبش در مي‌آمد و از آن براي خرد كردن تكه‌هاي بزرگ چوب بهره مي‌گرفتند. به گفته‌ي ابوريحان بيروني، در سمرقند از پتك‌هايي استفاده مي‌شد كه با نيروي آب به كار مي‌افتادند.

3.بهره‌گيري از قالب خيزران. نوارهايي از چوپ خيزران را مانند حصير به هم مي‌بافتند و برگه‌هاي كاغذ خيس را  براي آبكشي روي آن مي‌گذاشتند و پس از اين كه آب آن گرفته شد در حالي كه ورقه هنوز مرطوب بود، آن را برمي‌داشتند. اين كار به سازنده‌ي كاغذ امكان مي‌داد به طور پياپي ورقه‌هاي كاغذ را روي همان يك قالب آبكشي كند. پيش از آن، ورقه‌ي كاغذ را روي پارچه‌ي درشت‌بافي پهن مي‌كردند، اما تا زمان خشك شدن ورقه‌ي كاغذ، نمي‌توانستند آن را از روي پارچه بردارند.

4. بهبود كاغذ و بازيافت آن. افزودن موادي مانند بذرك، پنبه و كهنه پاره‌هاي كتان به تركيب كاغذ و هم‌چنين بهره‌گيري از خرده پاره‌هاي كاغذ و پارچه‌هاي كهنه كه در بهبود كاغذ سودمند بود و شيوه‌اي از بازيافت نيز بود. 

5. كاغذ رنگي. در برخي دست‌نوشته‌هاي نويسندگان مسلمان دستورهايي براي ساختن كاغذ به رنگ‌هاي قرمز، سبز، آبي، صورتي، زرد، پيازي و ارغواني وجود دارد و حتي نوشته شده است كه چگونه مي‌توان كاري كرد كه برگه‌هاي كاغذ كهنه و ديرين به نظر برسند.

كاغذ در اروپا

كاغذسازي از شمال آفريقا به سرزمين‌هاي مسلمان نشين اروپا، يعني جزيره‌ي سيسيل(صقليه) در ايتاليا و شهرهاي شاطبه و قرطبه در اسپانيا(اندلس) راه يافت و در سال 1276 ميلادي در ايتاليا و اسپانيا به فراواني به كار مي‌رفت. نخستين‌بار زايران مسيحي كه از زيارت‌گاهي در اسپانيا بازمي‌گشتند، چند تكه كاغذ ساخت مسلمانان را با خود به مركز اروپا بردند. پيش از آن، اروپايي‌ها از كاغذ پوستي و پاپيروس براي نوشتن بهره مي‌گرفتند. اما كاغذ مسلمانان بر آن دو ماده‌ي نوشتني برتري داشت. از اين رو، بازرگاني نورنبرگي در سال 1390 ميلادي نخستين كارخانه‌ي كاغذسازي را در آلمان بر پا كرد و در اين كار از كاغذسازان ايتاليايي بهره گرفت كه خود آن‌ها از شاگردان مسلمانان بودند. نخستين كارخانه‌ي كاغذسازي انگلستان نيز در سال 1490 كار خود را آغاز كرد كه البته چيزي نبود جز يك آسياب آبي از كار افتاده كه براي خرد كردن چوب به كار گرفته شد.

كاغذسازي آرام‌آرام در اروپا گسترش يافت، اما تا سده‌ي نوزدهم ميلادي ، مانند سرزمين‌هاي اسلامي، به صورت دستي انجام مي‌شد. كاغذسازان قالبي بزرگ و پهن داشتند كه شبكه‌اي توري مانند از سيم‌هاي نازك به هم بافته شده داشت. قالب را در ظرف بزرگي فرو مي‌بردند كه داراي خميري آبكي از چوب خرد شده‌ي درخت بود. سپس قالب را از ظرف بيرون مي‌آوردند، در حالي كه سطح آن را لايه‌ي نازكي از خمير چوب پوشانده بود. آن‌گاه قالب را چنان به راست و چپ و عقب و جلو تكان مي‌دادند تا لايه‌ي يك‌دست و همواري از خمير چوب به وجود آيد و آب آن نيز بيرون رود. برگه‌ي خيس كاغذ را روي پارچه‌ي پشمي مي‌گذاشتند و پارچه‌ي ديگري را روي آن برگه‌ي كاغذ مي‌گذاشتند و برگه‌ي كاغذ ديگري را روي آن پارچه دومي مي‌گذاشتند و همين طور برگه‌هاي كاغذي و پشمي را يك‌در ميان روي هم مي‌چيدند. در پايان، بسته‌ي به دست آمده را زير ابزار فشرده كننده مي‌گذاشتند تا آب آن بيرون بيايد. سپس كاغذها را در انباري آويزان مي‌كردند تا خشك شوند. سرانجام، كاغذها را در حمام ژلاتين فرو مي‌بردند و بار ديگر خشك مي‌كردند تا آب زيادي را به خود نگيرند.

در سال 1798 ميلادي، لوئيس رابرت فرانسوي دستگاه كاغذساز را اختراع كرد كه بسيار ساده بود و قالب كاغذسازي آن چيزي مانند نوار نقاله بود كه آن را با دست مي‌چرخاندند و در نتيجه كاغذسازي را به طور پيوسته انجام مي‌دادند. در سال 1804، هنري و سيلي فوردرينير نمونه‌ي بهبود يافته‌اي از آن را در انگلستان ساختند. پس از اين، دستگاه‌هاي ديگري ساخته شد كه در كار آماده‌سازي خمير كاغذ بسيار كارآمد بودند. سرانجام در سال‌هاي پاياني سده‌ي نوزدهم ميلادي، دستگاهي ساخته شد كه همه‌ي مرحله‌هاي آماده‌سازي خمير تا ساختن برگه‌هاي كاغذ را انجام مي‌دهد. نمونه‌هاي امروزي اين دستگاه‌هاي خودكار نزديك 100 متر داراز و 4 متر پهنا دارند و كاغذ را به صورت طاقه‌هاي استوانه‌اي بزرگي مي‌سازند كه ممكن است بيش از 20 تن وزن داشته باشند.

ساختن كاغذ

تكه‌اي كاغذ برداريد. آن را از ميان پاره كنيد و با دقت به لبه‌ي پارگي نگاه كنيد. در لبه‌ي پارگي، رشته‌هاي نازك و مو مانندي را مي‌بينيد كه همانند رشته‌هاي پشمي نمد، در هم تنيده‌اند. اين رشته‌‌ها از مولكول‌هايي به نام س لو ل ز ساخته شده‌اند. سلولز مولكولي نخ مانند و دراز است كه پيكر گياهان را مي‌سازد. هر يك از رشته‌هايي را كه درلبه‌ي پارگي كاغذ مي‌بينيد، از هزاران مولكول سلولز درست شده‌ كه مانند رشته‌هاي طناب به دور هم پيچيده‌اند. چوب درختان مقدار زيادي سلولز دارند. از اين رو، كاغذ را از چوب آن‌ها مي‌سازند.

براي ساختن كاغذ، درختان را مي‌برند و به كمك دستگاه‌‌هاي ويژه‌اي، تنه‌ي آن‌ها را ريز ريز مي‌كنند. سپس، تكه‌هاي كوچك چوب را با مواد شيميايي(از جمله سود، سولفات يا سولفيت) و مقدار زيادي آب داغ، مخلوط مي‌كنند. به اين ترتيب، خميري از رشته‌هاي سلولزي به دست مي‌آيد. آن‌گاه، خمير را روي يك توري فلزي مي‌ريزند تا آب اضافي خود را از دست بدهد. سپس خمير از لابه‌لاي چند غلطك مي‌‌گذرد و آب خود را بيش‌تر از دست مي‌دهد. پمپ‌هاي مكنده‌ي آب، به اين كار كمك مي‌كنند. سرانجام، خميري كه به صورت ورقه‌ي درازي درآمده است، با گذشتن از لابه‌لاي غلطك‌هاي داغ، كه در دستگاه‌هاي بزرگ بيش از 100 عدد است، خشك مي‌شود و به صورت كاغذ در مي‌آيد. در پايان كار، دستگاهي كه به رايانه ارتباط دارد، كلفتي كاغذ، اندازه‌ي آب و شمار سوراخ‌هاي احتمالي موجود در آن را بررسي مي‌كند. در صورتي كه كلفتي كاغذ در همه‌جا يكسان باشد، اندازه‌ي آب مناسب باشد و تعداد سوراخ‌ها چندان زياد نباشد، كاغذ برش مي‌خورد و به بازار فرستاده مي‌شود.

گاهي با بهره‌گيري از مواد ديگري، كاغذهاي بهتري ساخته مي‌شود. براي مثال، براي اين كه كاغذ سطح صاف‌تري داشته باشد و آب زيادي به خود نگيرد، نشاسته يا رزين به دست آمده از درخت كاج را به آن مي‌افزايند. براي ساختن كاغذهاي بسيار نرم و سفيد نيز كاغذ را از لابه‌لاي غلطك‌هايي مي‌گذرانند كه دماي بيش‌تري دارند و سطح آن كاغذ‌ها را با مخلوطي از خاك چيني و آب مي‌پوشانند. هم‌چنين، براي اين كه كاغذ محكم‌تر شود، به آن پنبه مي‌افزايند. اگر هم بخواهند از كاغذ، دستمال كاغذي درست كنند، به آن نرم‌كننده مي‌افزايند و با كمك مواد شيميايي، ميكروب‌هاي آن را از بين مي‌برند. بنابراين، با بهره‌گيري از مواد گوناگون مي‌توانيم كاغذهاي ويژه، مانند كاغذهاي صافي، كاغذهاي روغني، كاغذهاي خوش‌بو، كاغذ نقاشي، كاغذ خوش‌نويسي، كاغذهاي صنعتي، كاغذ دست‌شويي و گونه‌هاي ديگر، ساخت.

كاغذسازي در ايران امروز

هرچند ايرانيان از پيشگامان ساختن كاغذ بودند، اما پس از اختراع دستگاه كاغذساز در اروپا، انبوهي از كاغذهاي اروپايي به ايران و ديگر سرزمين‌هاي اسلامي وارد شد و بازار كاغذسازان دستي را كه از شاگردان خود پس افتاده بودند، كساد كرد. پس از زمان اندكي، كاغذهاي دستي براي هميشه برچيده شدند و زمان زيادي نگذشت كه حتي خاطره‌ي پيشگامي در كاغذسازي نيز از يادها رفت. پس از چندي، نخستين دستگاه‌هاي كاغذسازي به كشورهاي اسلامي وارد شد و ساختن كاغذ به شيوه‌ي نوين آغاز شد.

نخستين كارخانه‌ي كاغذسازي ايران پيش از جنگ جهاني دوم بنيان‌گذاري شد، اما چندان موفق نبود تا اين كه بيش از 50 سال پيش دستگاه كاغذساز دست دومي به ايران وارد شد و در كرج به كار انداخته شد. كاغذهاي ساخت اين كارخانه نيز نتوانست با كاغذ خارجي رقابت كند و آن كارخانه به‌زودي به‌صورت كارخانه‌ي مقواسازي درآمد. در سال 1326 خورشيدي نيز شركتي با سرمايه‌گذاري حسن‌علي حكمت، دكتر صلح‌دوست، عيسائيان و چند نفر ديگر، در ورامين بنيان‌گذاري شد كه كاغذهاي باطله‌ي ادراه‌ها و سازمان‌ها خوراك آن بود. سپس، در سال 1346 شركتي به نام شركت سهامي كاغذ پارس با سرمايه‌ي اوليه‌ي 550 ميليون ريال در هفت‌تپه بنيان‌گذاري شد و نخستين كارخانه‌ي كاغذسازي ايران در سال 1349 كار خود را آغاز كرد.

در سال 1352، بزرگ‌ترين كارخانه‌ي كاغذسازي ايران به نام مجتمع صنايع چوب و كاغذ ايران(چوكا) با مشاركت وزارت صنايع(60 درصد سهام) وزارت شاورزي و عمران روستايي(40 درصد سهام) در كيلومتر شش جاده‌ي رضوان‌شهر به تالش بنيان‌گذاري شد و در سال 1357 كار خود را آغاز كرد. اوج‌ گيري انقلاب اسلامي و پيروزي مردم ايران بر نظام شاهنشاهي پهلوي به بسته‌شدن بسياري از كارخانه‌ها از جمله همين كارخانه‌ي كاغذسازي انجاميد كه بيش‌تر از سوي خارجي‌ها اداره مي‌شد. از سال 1361 تلاش‌هاي برنامه‌ريزي شده‌اي براي راه اندازي دوباره‌ي توليد كاغذ آغاز شد و با تحويل كارخانه به سازمان صنايع ملي ايران در سال 1364، اين تلاش‌ها به بار نشست و از آن سال است كه اين كارخانه در كار ساختن كاغذ ايراني بسيار پويا و كارآمد شده است. 



 

 

آمادگي در برابر زلزله

  ضرورت و اهميت كسب آمادگي در برابر خطرات زلزله

هر ساله وقوع سوانح طبيعي در كشورهاي دنيا موجب زيانهاي اقتصادي و تفاوت انساني بسيار زيادي مي شود. در جوامع مختلف ميزان اين خسارات وتلفات بستگي به ميزان توسعه يافتگي و تراكم جمعيت . ايمني ساختمان هاي روستاها و شهرها در برابر زلزله و آگاهي و آمادگي افراد و جامعه جهت رعايت نكات ايمني دارد. يكي از مهمترين سوانح طبيعي زلزله است كه در حال حاضر پيش بيني زمان و مكان دقيق وقوع آن امكان پذير نيست و سعي و كوشش دانشمندان براي انجام آن هنوز در مرحله تحقيق مي باشد. به همين دليل وقوع ناگهاني زلزله در بيشتر اوقات جوامع بشري را به ويژه جوامعي كه نسبت به احتمال وقوع آن بي توجه بوده و اصول ايمني در برابر زلزله را رعايت نكرده اند) غافلگير مي كند و نتايج نامطلوبي به جاي مي گذارد. كشور ما ايران كه روي كمربند لرزه اي فعال آلپ – هيماليا قرار گرفته است از مناطق لرزه خيز دنيا محسوب مي شود و هر چند گاه يكبار زلزله اي مخرب در بخشهاي مختلف آن روي مي دهد.
تجربه بين المللي نشان مي دهد كه علاوه بر رعايت اصول صحيح شهرسازي در مناطق زلزله خير مي توان با يادگيري و رعايت نكات ايمني، آسيب هاي ناشي از وقوع زلزله را تا حد زيادي كاهش داد.
 


  دستور العملهاي ايمني بطور كلي به سه نوع تقسيم بندي مي شوند:

نكات ايمني ساختماني:
در برنامه ايمن سازي در برابر زلزله، ايمني ساختمانها و كليه بناها از اولويت و اهميت بسيار زيادي برخوردار است. زيرا بناها به هنگام وقوع زلزله هاي شديد در صورت عدم استحكام و مقاومت لازم آسيب مي بينند و به ساكنين آنها صدمه جاني وارد مي شود. به همين دليل تعيين محل مناسب براي ساخت بنا (دور از گسلهاي فعال و روي زميني كه مقاومت خاك آن مناسب است). طراحي صحيح و مقاوم در برابر زلزله توسط مهندسان با صلاحيت، استفاده از مصالح مناسب ساختماني ، ساخت ساختمان با بكارگيري كارگران آموزش ديده و نهايتاً نظارت بر ساخت و كنترل كيفيت توسط سازمانهاي مسؤول و مهندسان ناظر براي ساختمانهاي جديد ، تعمير و مقاوم سازي ساختمانهاي موجود و اصول بسياري ضروري براي ساخت بناهاي مقاوم در برابر زلزله هستند.
 


  نكات ايمني غيرساختماني :

رعايت اصول ايمني در داخل ساختمان ها نيز بسيار با اهميت است. زيرا ممكن است در برخي از زلزله هاي نه چندان شديد ساختمان ويران نشود ولي سقوط پرتاب و شكستن وسايل داخلي براي ساكنين ايجاد خطر كند. لذا ايمن سازي داخل ساختمانها نيز از اصول ايمني محسوب مي شود كه در عين حال بسيار كم هزينه و آسان است و تأثير به سزايي در پيشگيري از آسيب ها دارد.  


  آمادگي افراد جامعه :

آگاهي افراد از پديده هاي جامعه زلزله و ميزان خطر زلزله محل زندگي خود، برنامه ريزيهاي صحيح ايمني بطور گروهي و در اقشار مختلف جامعه، و بالاخره آمادگي فردي براي انجام اقدامات ضروري عكس العمل مناسب هنگام وقوع زلزله ميزان آسيب ها را تا حد زيادي كاهش مي دهد.
با توجه به مطالب بيان شده از شما دانش آموزان كه نقش بسزايي در آموزش ساير افراد و سازندگي جامعه آينده داريد خواسته مي شود. از ضرورت و اهميت مقاوم بودن ساختمان براي حفظ جان و سلامتي اعضاي خانواده با والدين خود صحبت كنيد و از آنها بخواهيد هنگام ساخت خريد و يا انتخاب منزل با مهندسان باصلاحيت و آشنا به مسايل مهندسي زلزله مشورت و به توصيه هاي آنها توجه كنند. قبل از هر گونه تغييرظاهري در داخل ساختمان، حذف و جابجايي قسمتهايي نظير ديوار، ستون و در و پنجره ها بامهندسين متخصص و با صلاحيت مشورت كنند.
فراموش نكنيد ساختمان مقاوم مي تواند ايمني ساكنين را به هنگام وقوع زلزله بسيار افزايش مي دهد  


  ايمن سازي محيط :

ايمن سازي محيط در مقابل خطرات ناشي از زلزله از مهمترين اقداماتي است كه قبل از وقوع زلزله بايد انجام شود. در بسياري از موارد والدين با بهره گيري از تخصصهاي ويژه اي مانند آهنگري ، نجاري، سيم كشي ، لوله كشي نه تنها براي رفع نقايص منزل خود بلكه براي مدرسه فرزندان خود مي توانند كمك ارزنده اي نمايند. ضمن آنكه با كمك هاي نقدي و غيرنقدي و تهيه وسايل مورد نياز به خود كفايي مدرسه ياري كنند. همچنين برخي امكانات ايمني سازي داخل ساختمان مدارس مي تواند توسط تعدادي از دانش آموزان و تحت نظر معلمين و مسؤولات در قالب «گروه ايمني» انجام شود. همين اقدامات درمنزل بايد توسط اعضاي خانواده انجام شوند:
پنجره و درهاي شيشه اي بزرگ با تور و توسط چسب بصورت ضربدر يا در صورت امكان، با سلفونهاي چسبي به نوعي تقويت گردند تا بعد از شكسته شدن به اطراف پرتاب نشوند.
 

گاهي اوقات گذشته از سقوط آور، خرابي قفل ها(قفل درها)، باعث مي شود تا افراد در بخشهايي از ساختمان زنداني شوند. بنابراين بايد قفل تمام درهاي خروجي، دستشويي ، اتاقها و ... بررسي شوند و نقش آنها رفع شود يا در صورت لزوم تعويض گردند.
خطر سقوط پرتاب بسياري از اجسام و وسايل را بايد با تغيير مكان و يا محكم كردن آنها در جاي خود از بين برد، براي مثال بايد:
اتصال وسايل سنگين و آويزان ( مانند چراغ آويز، تخته سياه، يخچال ، آبگرمكن و ...) را به ديوار محكم كرد. در صورت امكان و حتي المقدور بايد محل نشستن و استراحت افراد زير يا نزديك اين وسايل نباشد.

    

سيم كشي هاي برق و يا لوله كشيهاي گاز و آب، كليد و شيرهاي اصلي آنها بررسي و نقايص احتمالي توسط متخصصين و والدين، در اين امور برطرف شود تا احتمال قطع آب و بروز خطر آتش سوزي كه معمولاً بعد از زلزله رخ مي دهد از بين مي رود.
مواد شيميايي را كه احتمالاً شايد سمي و يا قابل احتراق هم باشند به داخل قفسه هايي انتقال داده شوند كه در دارند و قفل مي شوند. در صورت امكان توصيه مي شود ظروف شيشه اي مخصوص نگهداري اين مواد با ظروف پلاستيكي يا نشكن تعويض شوند.
    

با قراردادن ميله يا نرده محافظي جلو قفسه هاي كتابخانه از سقوط كتاب ها در هنگام وقوع زلزله جلوگيري كنيد.  


  تجهيز محيط :

اكنون تصور كنيم كه در صورت مقاوم نبودن ساختمان پس از وقوع زلزله احتمال دارد با چه مسايلي روبرو شويم:
- عده اي زير آوار و يا اجسام و وسايل سقوط كرده گرفتار شده اند
- تعدادي در محلهايي زنداني شده و احتياج به كمك دارند
- برق قطع شده و امكان كمك رساني در محلهاي تاريك كاهش يافته است برخي از افراد مجروح شده و نياز به كمك هاي اوليه دارند
تعدادي از افراد دچار وحشت شده و نياز به راهنمايي و آموزش دارند
- از محل تعدادي از افراد اطلاعي در دست نيست
آب قطع شده و يا به علت احتمال برق گرفتگي بر اثر سقوط سيم برق در محلي كه آب جمع شده بايد جريان برق را قطع كرد.
در جايي آتش سوزي بوجود آمده است. همچنين ممكن است در مدرسه:
در نتيجه قطع تلفن امكان تماس با بيرون و ارسال تسريع پيام امدادخواهي وجود نداشته باشد. ممكن است پس از وقوع زلزله به علت بسته شدن راهها، تا رسيدن نيروهاي امدادي مدتي طول بكشد. براي مقابله با مشكلات فوق بهتر است با همكاري يكديگر و با مشورت گروهي، با توجه به شرايط ساختمان، و نيازهاي احتمالي پس از وقوع زلزله ضروريات را پيش بيني نمود و در تهيه آنها كوشيد. براي اين كار افرادي مي توانند مسؤول جمع آوري وسايل لازم گردند كه گروه تداركات نام دارند. اين وسايل عبارتند از: وسايل نجات شامل : بيل، كلنگ، طناب، شيلنگ آب . جعبه ابزار آچار، پيچ گوشتي ، آچار فرانسه و انبردست. كپسول و آتش خاموش كن چراغ قوه و باطري يدك. جعبه كمك هاي اوليه – شمع و كبريت – بيسكويت و موادقندي ، ذخيره آب، دستمال كاغذي صابون و مايع ظرفشويي دفتري كه در آن اسامي كامل افراد ساكن در محل و تعداد مشخصات آنها نوشته شده باشد.
در مورد افرادي كه به بيماري خاصي مانند بيماري قلبي، قند، غدد و داخلي ... مبتلا هستند و يناز به مراقبت و داروي ويژه اي دارند اين موضوع ذكر شود و نام، نحوه و مقدار استفاده از دارو و نيز در كنار نام وي اضافه شود.
 


  «گروه تداركات» بايد توجه كند كه :

ذخيره آب بايد دو هفته يكبار تعويض شود زيرا آب مانده ممكن است آلوده شود و ايجاد بيماري كند. توصيه مي شود آب در ظرف پلاستيكي نگهداري شود. داروهاي جعبه كمك هاي اوليه قبل از اتمام زمان اعتبار خود تجديد شوند. نوع دارو، مورد مصرف، مقدار و نحوه استفاده آن بدقت نوشته شده و همراه آن باشد. كپسول آتش فشاني هر يكسال يكبار مورد بازديد قرار گرفته و در صورت لزوم پر و آماده استفاده گردد.
سپس از تهيه اين وسايل، آنها را در ساك يا جعبه هاي بزرگ قرار داده و در جاي مشخص و قابل دسترسي قرار دهيد. بهتر است اين محل طوري انتخاب شود كه از نظر احتمالي خرابي ساختمان پس از وقوع زلزله، ايمن تر از ساير نقاط باشد و راههاي دسترسي به آن در اثر سقوط وسايل مختلف و يا آوار مسدود نشود. اين محل بايد با علامت نشانه گذاري شود تا در صورت نياز، همه بتوانند براحتي آن را پيدا كنند.
 


  بخش دوم – عكس العمل هاي مناسب وقوع زلزله در اماكن مختلف:

در صورت احساس وقوع زلزله بايد بلافاصله چه كارهايي انجام داد و تا از صدمات و آسيب هاي احتمالي در امان بود؟ براي پاسخ به اين سؤال ابتدا بايد دانست در زلزله هاي شديد امكان دارد چه اتفاقاتي رخ دهد.

الف – داخل ساختمان:
در داخل ساختمان احتمال دارد حوادثي از اين قبيل اتفاق افتد:
ريزش سقفها و مصالح ساختماني – شكستن و پرتاب خرده شيشه – سقوط وسايل آويزان مانند چراغ ، پنكه سقفي و ... سقوط اجسام سنگين و وسايلي كه روي آنها قرار دارند مانند قفسه هاي كتابخانه و ...
    
 


  ب – خارج از ساختمان :

در خارج ساختمان ممكن است پديده هاي زير اتفاق افتد : خرابي و ريزش قسمت هايي از ساختمان .

سقوط و پرتاب خرده شيشه ناشي از شكستن پنجره ها و درهاي شيشه اي ، شكستن درختان و سقوط تيرهاي چراغ برق. بسته شدن خيابانها بر اثر خرابي ساختمان ها و يا احتمالاً از ريزش پل هاي هوايي.
قبل از هر چيز آرامش خود را حفظ كنيد. ترس و وحشت ، سرعت عمل و صحت رفتار شما را كاهش مي دهد. پس با اعتماد به نفس به سرعت نكات ايمني را انجام دهيد. ديگران را نيز دعوت به آرامش و انجام آنها كنيد.  


  عكس العمل مناسب داخل ساختمان :

به محض احساس وقوع زلزله، در صورت امكان، مثلاً اگر ساختمان يك طبقه است و نزديك در خروجي هستيد، از آن خارج شويد و به فضاي باز برويد . اگر هنگام وقوع زلزله در ساختمان چند طبقه اي هستيد سعي نكنيد با استفاده از پله و آسانسور خود را به خارج از آن برسانيد. همچنين از آنجايي كه در اماكن عمومي همه افراد نمي توانند در يك زماني و با هم از درهاي خروجي بيرون روند، حتي هجوم آنها به طرف درها مي تواند خود عامل آسيب رساندن افراد به يكديگر باشد. بنابراين محل امني در داخل ساختمان انتخاب كرده و تا پايان لرزه ها آنجا پناه بگيريد.
در داخل ساختمان از پنجره و درهاي شيشه اي فاصله بگيريد. از كنار وسايلي كه امكان سقوط يا پرتاب دارند دور شويد.
زير ميز يا محل مناسبي پناه بگيريد. ميان چهارچوب محكم در جاي مناسبي براي پناه گرفتن است. چهارچوب در را با يك دست محكم گرفته و با دست ديگر مراقب بسته شدن در باشيد.

اگر به ميز يا چهارچوب در دسترس نداريد و در جايي مانند راهرو هستيد از اجسام قابل سقوط دور شويد . به كنار ديواري برويد و به آن بچسبيد و يا رو به ديوار نشسته ، سر را به طرف زانوها خم نموده آن را با بازوها بپوشانيد و كف دستها را پشت سر به هم قلاب كنيد.

 


  عكس العمل مناسب خارج از ساختمان :

در خيابانهاي پهن از ساختمان ها، پله هاي زودگذر و عابر، درخت ها و تيرهاي چراغ برق دور شويد.
در خيابانها يا كوچه هاي باريك كنار اتومبيلهاي پارك شده و ديوارهاي كاملاً كوتاه پناه بگيريد و دستها را روي سر و گردن خود قرار دهيد. اگر در حيط مدرسه هستيد از ساختمان ، ديوار ، تيرك هاي زمين بازي و سبد بسكتبال فاصله بگيريد.
اگر در سرويس مدرسه هستيد از راننده بخواهيد خود را در محلي دور از ساختمان ، پل روگذر و يا پل عابر پياده، درخت و تير چراغ برق متوقف كند. همه در خودرو بمانيد. روي صندلي محكم بنشينيد. سر را به طرف زانوها خم كنيد و با دست و بازوها از سر خود محافظت كنيد.

توجه داشته باشيد كه بطور كلي خطر سقوط آوار ساختماني از خطر سقوط درختان و تيرك ها بيشتر مي باشد.
پس از پايان لرزه ها (در صورتي كه در داخل ساختمان هستيد) :
چند دقيقه در پناهگاه خود بمانيد و سپس با احتياط ازآنجا خارج شويد.
در صورت امكان به سالمندان و كودكان براي خروج از ساختمان كمك كنيد. سپس ساختمان را به آرامي ترك كنيد.
پس از خروج در فضايي دور از ساختمان ها و موانع قابل سقوط بمانيد تا كسب اطمينان كامل از عدم وجود خطر و تأييد بزرگترها به داخل ساختمان وارد نشويد چرا كه احتمال وقوع پس لرزه هايي وجود دارد كه برخي از آنها مي توانند شديد باشند.
 


  تصميم گيري :

بهتر است قبل از وقوع زلزله، نسبت به چگونگي عكس العمل، حداقل در مورد مكانهايي كه معمولاً در آنها هستيد، تصميم بگيريد و در هنگام زلزله تصميم خود را بلافاصله انجام دهيد.
توجه داشته باشيد كه در برخي اوقات مانند زلزله سال 1375 بجنورد، ممكن است قبل از زلزله اصلي لرزه هايي بوقوع بپيوندد. لذا توصيه مي شود به محض احساس لرزه ها با توجه به محلي كه در آنجا هستيد عكس العمل مناسب انجام دهيد. پس از پايان لرزه ها اگر داخل ساختمان هستيد از ساختمان خارج و دور شويد تا كسب اطمينان از ايمني از طريق پيام هاي راديويي و يا شفاهي به مسؤولان باز نگرديد. چنانكه در زلزله بجنورد مردم به پيش لرزه ها توجه كردند و خوشبختانه در هنگام زلزله اصلي در خارج ساختمان ها بودند و آسيبي به آنها نرسيد.
توجه داشته باشيد كه انجام عكس العملهاي سريع در كوتاه ترين زمان ممكن است يكي از مهمترين اصول ايمني در هنگام وقوع زلزله است. بنابراين سعي كنيد كه در هر بار تمرين ضمن بهتر انجام دادن نكات ذكر شده ، زمان عمليات را كاهش دهيد.انجام بحث گروهي و بررسي نقاط ضعف و قوت تمرين بسيار مفيد است.
به خاطر داشته باشيد‌: تكرار اين تمرين اشتباهات را كاهش و مهارت و سرعت عمل را افزايش مي دهد .  


  بخش سوم – امداد رساني بعد از زلزله :
تشكيل گروههاي امدادي:

تجربه نشان مي دهد كه بيشترين اقدامات نجات و كمك رساني قبل از رسيدن نيروهاي امدادي، توسط افرادي كه در محل حادثه حضور دارند انجام مي گيرد. البته در برخي از موارد هم به علت بي اطلاعي و ناآگاهي افراد حوادث نامطلوبي رخ مي دهد. به همين دليل لازم است كه قبل از وقوع زلزله كليه افراد از نكات ضروري اطلاع حاصل كنند و با تمرين كافي، مهارت لازم را بدست آورند. اما براي جلوگيري از بي نظمي بايد گروههاي خاصي، متشكل از تعداد مشخصي در مدرسه و محله با وظايف تعيين شده، از سوي شوراي ايمني زلزله انتخاب و تعليم داده شوند تا بتوانند در صورت نياز اقدامات ضروري را انجام دهند.
فعاليت گروههاي امدادي بعد از زلزله نيز همانند گروه تداركات و گروه ايمن سازي تحت نظر شوراي ايمني زلزله مي باشد.

نمودار
1 – گروه پشتيباني :‌
اولين گروهي كه پس از وقوع زلزله اقدام به عمل نمايد گروه پشتيباني است. چرا كه اين گروه وسايل مورد نياز ساير گروهها را در اختيار آنها قرار مي دهد. پس بهتر است كه اعضاي اين گروه بهتر از افراد ديگر از محل دقيق در وسايل ضروري زمان وقوع حادثه آگاهي داشته باشد.
وظايف :
اعضاي اين گروه بايد پس از وقوع زلزله به محل نگهداري در وسايل ضروري زمان وقوع حادثه رفته و آنها را بين اعضاي ساير گروهها تقسيم كنند ، اعضاي گروه بايد در صورت نياز ، آب و مواد غذايي را بين افراد تقسيم كنند.
• چند نفر از اعضاي گروه بايد مانع ورود و بازگشت به سايرين به داخل ساختمان شوند.
• يك يا دو نفر بايد از روي دختري كه فهرست نام و مشخصات كليه ساكنين ساختمان در آن است سعي در شناسايي كساني كنند كه در محل حضور ندارند. در صورت امكان از دوستان و حاضرين محل تحقيق كنند كه آن شخص كجا مي تواند باشد، سپس موضوع را به اطلاع افراد گروه «تجسس» برسانند تا آنها به كمك شخص غايب بروند.
در مدرسه ، اسامي افرادي كه از مدرسه خارج مي شوند علامت گذاري شود تا در صورت نياز بتوان پاسخگوي خانواده آنها بود.

2 – گروه تجسس :
ممكن است پس از وقوع زلزله، در جايي از ساختمان حادثه مجددي در حال تكوين باشد. فردي در مكاني زنداني يا مجروح شده و نياز به كمك داشته باشد. بنابراين عده اي بايد با دقت و تحت نظارت سرپرست گروه و با اجتناب از رفتن به مكانهاي بسيار خطرناك در حال ويراني، ساختمان را بازرسي كنند. از آنجايي كه ساختمان مدرسه بزرگ است توصيه مي شود طبق هماهنگي اي كه از قبل انجام مي شود، كل محل به چند طبقه تقسيم بندي گردد و براي كنترل هر منطقه چند نفر و يك سرپرست در نظر گرفته شوند.

وظايف A:
بررسي تمام ساختمانها و بخشهاي آن به منظور يافتن مجروحين و يا زنداني شده ها\ گاهي براي يافتن افراد بايد محل را ساكت كرد. فرياد كشيد و منتظر جواب ماند،برخي اوقات هم مي توان از رسوبات يا بر هم زدن دستها استفاده كرد.
• پس از بررسي و قسمت از ساختمان و اطمينان از اينكه كسي در آنجا نيست مي توان علامت ضربدر بزرگي بر در آن گذاشت تا ديگر اعضاي گروه به آنجا مراجعه نكنند.

تقسيم وسايل ضروري

علامت گذاري محل هاي بررسي شده

• اگر مجروحي در جايي پيدا شد بايد بدقت تمام و با رعايت اصول مربوطه به روش كمك مجروحين او را به خارج از ساختمان . جايي كه افراد گروه در كمكهاي اوليه مستقر شده اند منتقل كرد. كسانيكه آسيب زياد و جدي ديده اند نبايد از جاي خود تكان بخورند فقط در صورت امكان خطر ويراني ساختمان و يا آتشسوري در آن محل بايد به نقطه ايمن تري منتقل شوند.
    

    


• اگر فردي زير آوار مانده باشد بايد با دقت در آهستگي تكه هاي آوار را جابه جا نموده و از ايستادن روي آن منطقه پرهيز كرد تا صدمه بيشتر به مصدوم وارد نشود.
• چند نفر از اعضا بايد امكان بروز خطر آتش سوزي را بر اثر نشت گاز يا شكست لوله هاي آن، واژگون شدن وسايل حرارتي و اتصال سيم هاي برق بررسي كنند. در صورت وجود چنين امكاني بايد هرچه سريعتر شيرگاز بسته و جريان برق قطع شود. پس بهتر است كه قبل از محل قرار گرفتن شير آب، گاز و كنتور برق و چگونگي باز و بسته كردن آنها بخوبي فرا گرفته شود.

همچنين بايد مراقب بود در نقطه اي كه لوله هاي آب شكسته در آب جمع شده و سيم برق سقوط كرده است، خطربرق گرفتگي در آن منطقه بسيار است. بهتر است از رفتن به آنجا اكيداً اجتناب كرد.
هر محلي پس از بازرسي و حصول اطمينان از ايمن بودن آن بايد با ضربدر سفيد علامتگذاري و يا برعكس مناطقي كه احتمال وقوع خطر در آن مي رود با ضربدر قرمز مشخص شود تا كسي به آنجا نرود.


3 – گروه كمك هاي اوليه :
با وقوع هر زلزله احتمال دارد عده اي مجروح شوند بنابراين اعضاي اين گروه بايد از قبل بخوبي كمك هاي اوليه را آموخته و در اين كار مهارت داشته باشند. قبل از وقوع بهتر است محل امني در فضاي باز و دور از ساختمان و اجسام قابل سقوط (مثل تيركهاي زمين بازي، درختها، چراغهاي برق و ...) براي استقرار گروه كمك هاي اوليه و انتقال مجروحين به آنجا تعيين شود.
وظايف :
افراد گروه كمك هاي اوليه بايد بهترين كمك هاي اوليه مانند تنفس مصنوعي، بستن زخمها و شكستيگها و ... را به مجروحين برسانند. در مورد جراحات سطحي مي توان تقسيم عمل كرد ولي براي جراحتهاي جدي و خطرناك بايد فقط اقدامات اوليه را انجام داد و منتظر نيروهاي امداد شد.
‌‌* بايد سعي شود ضمن مداوا با صحبت كردن با شخص مجروح بدوي آرامش و اطمينان خاطر داده شود. اين كار سبب مي شود كه مجروح بر وضعيت موجود غلبه كند و اين امر كمك بزرگي براي امدادگران خواهد بود.


4 – گروه آتش نشان :
اين گروه با توجه به احتمال وقوع آتش سوزي پس از زلزله بايد از قبل نكات لازم جهت خاموش كردن آتش را بخوبي فرا گرفته باشد و با تمرين، مهارت لازم را كسب كند تا بتواند در صورت نياز از مهارت و آگاهي خود استفاده كند.

وظايف :
پس از شناسايي اماكني كه آتش گرفته و يا احتمال آتش سوزي در آنها وجود دارد، اين گروه بايد همراه و تحت نظارت سرشرست خود به محل رفته و با استفاده از كپسول آتش خاموش كن، آب و ماسه سعي كند آتش را مهار كند و مانع از سرايت آن به مناطق ديگر شود. در صورتي كه آتش غيرقابل مهار باشد بايد به سرعت از آنجا خارج شده و تمام اطراف آن منطقه نيز تخليه گردد.
توجه :
با حفظ آرامش ، نظم و دقت وظايف خود را انجام دهيد يك امدادگر نبايد خود قرباني شود.

مانور آموزشي زلزله :
در اين قسمت مطالبي در مورد مانور آموزشي ارائه مي شود ولي قبل از اجراي مانور لازم است عمليات انجام شده عرضه پيشگيري كنترل شود. اين عمل توسط «شوراي ايمني» مدرسه انجام مي پذيرد و شامل بخشهاي زير است:
ايمني ساختمان : ميزان مقاومت ساختمان مدرسه با كمك افراد متخصص كه مي توانند از اولياي دانش آموزان باشند، مورد بررسي قرار مي گيرد.
و موارد لازم به اداره آموزش و پرورش گزارش مي شود تا نقائص برطرف شود و ساختمان مدرسه مقاوم سازي شود.

ايمن سازي محيط :
اعضاي گروه «ايمن سازي» عمليات انجام شده را شرح مي دهند و نتايج اقدامات توسط اعضاي «شوراي ايمني» بررسي مي شود.
تجهيز محيط : اعضاي گروه «تداركات» وسايل آماده شده را به نمايش مي گذارند و «شوراي ايمني» وسايل را مورد ارزيابي قرار مي دهند.
پس از يادگيري تمامي اين آموزشها لازم است يك تمرين دسته جمعي در مدرسه، منزل و محله در برابر زلزله ي فرضي صورت گيرد كه در آن گروههاي تعيين شده از سوي شوراي ايمني زلزله و سرپرستها وارد عمل شده و وظايف خود را انجام دهند. اما قبل از شروع آن بايد چند نكته بسيار مهم توجه كرد:
1 – در تمام مدت تمرين از توصيه هاي اعضاي شورا بايد پيروي نموده و از هرج و مرج و بي نظمي اجتناب شود.

2 – ضمن تمرين هر فرد بايد مراقبت نمايد كه براي خود و ديگران حادثه اي بوجود نياورد
3 – با تمام اعضاي گروه خود صميمانه همكاري كنيد. در اين تمرين گروههايي چون :
1 – شوراي ايمني زلزله
2 – گروه پشتيباني
3 – گروه تجسس
4 – گروه كمك هاي اوليه
5 – گروه آتش نشان

4 – با تمام اعضاي گروه خود صميمانه همكاري كنيد. در اين تمرين گروههايي چون :
1 – شوراي ايمني زلزله
2 – گروه پشتيباني
3 – گروه تجسس
4 – گروه كمك هاي اوليه
5 – گروه آتش نشان

مانور آموزشي زلزله بايد طبق برنامه اي دقيقاً پيش بيني و زمان بندي شده و در دو مرحله انجام شود:
الف – هنگام وقوع زلزله فرضي
ب – پس از وقوع زلزله فرضي

الف – هنگام وقوع زلزله فرضي :
اين مرحله با علامتي كه از قبل تعيين شده مثل صداي سوت يا زنگ شروع مي شود، بايد وانمود شود كه مثل ساير روزها دانش آموزان، افراد خانواده و يا محله در محلهايي هستند كه اوقات روزهاي معمولي خود را سپري مي كنند. در اين مرحله چگونگي عكس العمل مناسب در اماكن مختلف تمرين مي شود. صداي سوت يا زنگ به منزله وقوع زلزله فرضي است. افراد بايد در هر محلي كه هستند به نحو صحيح و طبق نكاتي كه آموخته اند عكس العمل مناسب را انجام دهند تا از آسيب در امان باشند . مدت زمان اين مرحله كوتاه است، چرا كه زلزله حقيقي نيز مدت زيادي طول نمي كشد، اين وضعيت ادامه خواهد داشت تا زماني كه سوت يا زنگ دوم را نشانه اتمام لرزه هاست به گوش برسد.

ب : پس از زلزله فرضي :
اين مرحله شامل دو قسمت است: تخليه – شروع عمليات امداد
تخليه :
پس از شنيدن صداي زنگ دوم همه افرادي كه در داخل ساختمان پناه گرفته اند بايد خود را به خارج از ساختمان برسانند. اما بايد توجه داشته باشيد كه بطور دسته جمعي به طرف درهاي خروجي هجوم نبريد، زيرا ممكن است حادثه اي بوجود آورد. شروع عمليات امداد : پس از آنكه همه خود را به محل امني در خارج از ساختمان رساندند عمليات امداد آغاز مي شود. گروههاي كاري پشتيباني ، تجسس، كمك هاي اوليه و آتش نشان بلافاصله سرپرست يا سرپرستان خود را يافته و با دستور توصيه هاي او وظايف خود را انجام مي دهند. وقوع پس لرزه هاي احتمالي را فراموش نكنيد.

پرسش از متن گفتار سوم :


1 – ميزان خسارات و تلفات وقوع سوانح طبيعي از جمله زلزله به چه چيزهايي بستگي دارد؟
در جوامع مختلف ميزان اين خسارات و تلفات بستگي به عوامل زير دارد:
الف) ميزان توسعه يافتگي و تراكم جمعيت
ب) ايمني ساختمانهاي روستايي و شهرها در برابر زلزله
ج) آگاهي و آمادگي افراد و جامعه جهت رعايت نكات ايمني

2 – رعايت چه مواردي در هنگام وقوع زلزله ميزان آسيبها را تا حد زيادي كاهش مي دهد؟
الف) آگاهي افراد از پديده زلزله و ميزان خطر زلزله محل زندگي خود
ب) برنامه ريزي هاي صحيح ايمني بطور گروهي و در اقشار مختلف جامعه
ج) آمادگي فردي براي انجام اقدامات ضروري و عكس العمل مناسب هنگام وقوع زلزله

3 – اقدامات ايمن سازي و تجهيز محيط در مدرسه چگونه انجام مي پذيرد؟
توسط «شوراي ايمني زلزله» كه با همكاري معلمين و مسؤولان مدرسه بايد تشكيل شود و تصميم گيري، هدايت و نظارت بر كليه فعاليتهاي «آمادگي در برابر زلزله» دانش آموزان را به عهده بگيرد. بنابراين هيچ اقدامي بصورت فردي و خارج از برنامه نبايد انجام گيرد.

4 – گروه تداركات چيست؟
ممكن است پس از وقوع زلزله، به علت بسته شدن راهها، تا رسيدن نيروهاي امدادي مدتي طول بكشد . براي مقابله با مشكلات فوق بهتر است با همفكري يكديگر و با مشورت گروهي، با توجه به شرايط ساختمان و نيازهاي احتمالي پس از وقوع زلزله ضروريات را پيش بيني نموده و در تهيه آنها كوشيد. براي اين كار افرادي مي توانند مسؤول جمع آوري وسايل لازم گردند كه «گروه تداركات» نام دارند.

5 – در زلزله هاي شديد داخل ساختمان، احتمال روي دادن چه اتفاقاتي وجود دارند؟
در داخل ساختمان احتمال دارد حوادثي ازاين قبيل اتفاق افتاد :
الف) ريزش سقفها و مصالح ساختماني
ب) شكستن و پرتاب خرده شيشه
ج) سقوط وسايل آويزان مانند چراغ، پنكه سقفي و
د) سقوط اجسام سنگين و وسايلي كه روي آنها قرار دارند مانند قفسه هاي كتابخانه

6 – عوامل مهم و حياتي براي حفظ جان و سلامتي در هنگام وقوع زلزله چيست؟
الف) حفظ آرامش
ب) سرعت عمل
ج) مهارت

7 – گروههاي امدادي را كه قبل از وقوع زلزله تحت نظر شوراي ايمني زلزله مي باشند، نام ببريد؟
الف) گروه تداركات
ب) گروه ايمن سازي

8 – گروه پشتيباني چيست؟
اولين گروهي كه بايد پس از وقوع زلزله اقدام به عمل نمايد گروه پشتيباني است. چرا كه اين گروه وسايل مورد نياز ساير گروهها را در اختيار آنها قرار مي دهد. پس بهتر است كه اعضاي اين گروه بهتر از افراد ديگر از محل دقيق «وسايل ضروري زمان وقوع حادثه» آگاهي داشته باشد.

9 - «گروه تجسس» چيست؟
پس از وقوع زلزله ممكن است در جائي از ساختمان، حادثه مجددي در حال تكوين باشد، فردي در مكاني زنداني يا مجروح شده و نياز به كمك داشته باشد. بنابراين عده اي بايد با دقت و تحت نظارت سرپرست گروه و با اجتناب از رفتن به مكانهاي بسيار خطرناك در حال ويراني، ساختمان را بازرسي كنند و براي كنترل هر منطقه چند نفر و يك سرپرست در نظر گرفته شوند.

10 – مانور آموزشي زلزله در چند مرحله انجام مي شود؟
در دو مرحله :
الف ) هنگام وقوع زلزله فرضي
ب) پس از وقوع زلزله فرضي 

 

 

اقدامات حين وقوع آتش سوزي گسترده

؛ قبل از نزديك‌شدن آتش به خانه چه بايد كرد

اقدامات حين وقوع آتش سوزي گسترده ؛ قبل از نزديك‌شدن آتش به خانه چه بايد كرد
1-اولين كار به هنگام بروز آتش‌سوزي تخليه اعضاي خانواده (و يا حيوانات) كه براي آماده كردن شرايط منزل وجودشان ضروري نيست، را از خانه خارج كنيد.
2-افرادي كه داراي مشكل جسمي و معلوليت مي‌باشند و نيز كودكان و سالخوردگان بايد خيلي سريع از محل خارج شوند.
3-لباس مناسب و محافظ در برابر آتش بپوشيد.
4-مواد قابل احتراق را از محل دوركنيد، تمام اجسام سوختني را كه در اطراف منزل وجود دارد مثل تيرهاي چوبي، ابزار چمن، منقل خوراك‌پزي، برزنت و مانند آن را از 5-اطراف خانه دوركنيد و آنها را درجايي مناسب در بيرون ازخانه قراردهيد.
6- ورودي‌هاي ساختمان را ببنديد: اتاق زيرشيرواني، پنجره‌هاي پاسيو، تمامي درها، در زيرزمين و در طويله را از بيرون ببنديد.
7- پرده‌ و پارچه‌هاي قابل احتراق را از محل دور كنيد،‌ تمام پوشش‌ها و حفاظ‌‌هاي غيرقابل احتراق پنجره‌ها را براي كاهش اثر تابشي گرما و آتش ببنديد.
8- درهاي داخل را ببنديد و فن‌ها را روشن كنيد، تمامي درها را براي جلوگيري از ورود جريان هوا ببنديد، دريچه‌‌ هواي بالاي شومينه را بازكنيد اما حفاظ روي آن را بگذاريد.
9- آب، شلنگ‌هاي باغباني را به هم وصل كنيد و استخر، وان، سطل‌هاي زباله و تمامي ظروف را از آب پركنيد.
10-شيراصلي گاز را ببنديد، هر منبع اصلي اعم از گاز طبيعي، مخازن گازوييل يا پروپان را قطع‌كنيد.
11- نردباني را براي مواقع لزوم در محل مناسبي از خانه قراردهيد.
12- وسيله نقليه خود را در مسير ورودي قرار داده و پنجره‌هاي آن را ببنديد.
13- درب‌بازكن‌هاي خودكار گاراژ را از كار بندازيد طوري‌كه اگر برق قطع شود بتوان درها را با دست بازكرد.
14- تمامي درهاي گاراژ را ببنديد.
15- اشياي گرانبها؛ اوراق بهادار و ارزشمند و اشياي قيمتي را در داخل ماشين در داخل گاراژ قرار دهيد و آماده باشيد كه به سرعت خارج شويد.
16- آماده ترك خانه شويد چراغ ها:همة چراغ‌هاي بيرون و يك چراغ را در هر اتاق روشن بگذاريد اين كار باعث مي‌شودحتي در دود سنگين هم خانه قابل ديد باشد.
17- درب‌ها را قفل نكنيد؛ در و پنجره‌ها را بدون اينكه قفل كنيد، ببنديد، بدين طريق درصورت نياز به ورود سريع و اطفاي حريق از سوي آتش‌نشان‌ها اين كار براحتي انجام خواهدشد.
درخودروي خود بمانيد

هرچند اين كارخطرناك است ليكن تنها بايد در مواقع اضطراري و هنگام هجوم توفان آتش براي درامان ماندن در وسيله نقليه خود بمانيد چراكه اين كار به مراتب از دويدن با پاي پياده بهتراست.
 پنجره‌ها و دريچه‌هاي هوا را ببنديد.
 به آرامي و با چراغ روشن رانندگي كنيد.
 مراقب ساير خودروها و عابرين باشيد و از ميان دود غليظ حركت نكنيد.
 اگر مجبور شديد بايستيد، دور از بوته‌ها و درختان حجيم خودروي خود را متوقف كنيد، چراغ‌هاي جلوي خودرو را همچنان روشن نگهداريد اما موتور را خاموش كنيد، پنجره‌ها و دريچه‌هاي هوا را ببنديد.
 دركف خودرو قرارگرفته و خود را با يك كت يا پتو بپوشانيد.
 تا عبور جبهة اصلي آتش در خودروي خود بمانيد. به خاطر داشته باشيد كه ممكن است موتور خودرو خاموش شود و ديگر روشن نشود.
همچنين جريان هوا باعث تكان خوردن خودرو شود و يا دود و جرقه داخل خودرو شود كه دراينصورت دماي داخل بالامي‌رود، مخرن‌هاي فلزي بنزين به ندرت منفجر مي‌شوند.

اگر در خانه گير افتاده‌ايد



خونسردي خود را حفظ كنيد؛
 درصورتي‌كه جبهة آتش به طرف شما درحركت است به داخل خانه پناه بريد چون داخل خانه ايمن‌تر است و جبهة آتش قبل از اينكه خانه شما را بسوزاند و تخريب كند از شما .عبوركرده‌است

 

اگر در فضاي باز گرفتار شده‌ايد



 دراين شرايط بهترين سرپناه موقت قرارگرفتن در يك منطقه دور از منابع سوخت مي‌باشد.
دريك سراشيبي كوهستان، قرارگرفتن درسمت پشت آن ايمن‌تر است.
از قرارگرفتن در دره‌هاي باريك، بريدگي‌هاي طبيعي و ستيغ كوه خودداري كنيد.
 اگر جاده نزديك است در امتداد جاده يا در داخل گودال يا نهر آب در جاده به شكل رو به پايين قراربگيريد خودتان را با هرچيزي كه شما را از حرارت آتش حفظ مي‌كند بپوشانيد.
 درصورت راه‌پيمايي در منطقه‌اي دور از نواحي مسكوني بدنبال گودال يا چاله‌ايي دور از منابع سوخت باشيد.
در‌آن هنگام كه آتش در حال نزديك شدن است منابع سوخت را از محل دوركنيد، سپس به شكل رو به پايين در گودال يا حفره‌ايي قراربگيريد و خود را بپوشانيد.
 تا عبور كامل آتش همانجا بمانيد.
 در جنگل‌ها و مراتع همزمان با وزش باد هرگز آتش روشن نكنيد.
 سرعت عمل داشته باشيد چون آتش سريع پيشروي مي‌كند.
 براي خاموش‌كردن آتش از كپسول آتش‌نشاني و يا در صورت نبود آن شن، ماسه و يا خاك به كار ببريد يادتان باشد كه براي خاموش كردن آتش هرگز از آب استفاده نكنيد.

اقدامات بعد از وقوع آتش سوزي گسترده



بدون ماسك وارد ساختمان آتش گرفته نشويد.
 بلافاصله بعد از آتش‌سوزي پشت‌بام را بازرسي كنيد و در صورت مشاهده آتش، جرقه و يا خاكستر گرم آن را از بين ببريد .
 اگر منزل‌تان دچار آتش‌سوزي شده از همسايه‌تان براي مهار آن كمك بخواهيد .
 آب‌هايي كه در استخر، وان و يا هر ظرف و وسيله ديگري نگهداري‌كرده‌ايد حالا به دردتان مي‌خورد.
 تا ساعت‌ها بعد از خاموش كردن آتش‌، سراسر خانه را براي يافتن اثر دود يا جرقه آتش مرتب واررسي كنيد.
 به ياد داشته باشيد كه ممكن است چاه‌هاي فاضلاب سربسته و فضولات حيواني انباشته شده سبب توليد گازهايي شود كه منجر به آتش‌سوزي گردد

 

آتش سوزي و راههاي مقابله با آن


طبقه بندي آتش:

1.   نوع اول (A) شامل سوختن هر ماده‌اي که پس از سوختن از خود خاکستر بجا مي‌گذارد مانند مقوا، کاغذ، لباس چوب. براي خاموش کردن اين نوع آتش از آب استفاده مي‌شود و منبع آتش را هدف مي‌گيرد.

2.   نوع دوم (B) شامل تمام مواد قابل اشتعال مي‌باشد که از خود خاکستر بجا نمي‌گذارد مانند مواد نفتي، روغن‌هاي صنعتي و رنگ‌ها. براي خاموش کردن اين نوع آتش از خاموش کننده‌هايي مادي کف نظير 2Co يا پودر خشک استفاده مي‌شود تا اکسيژن از دسترس آتش دور گردد. استفاده از آب براي خاموش کردن اين نوع آتش به توسعه آن کمک مي‌کند.

3.   نوع سوم (C ) : اين نوع آتش از سوختن گازهاي قابل اشتعال با موادي که بسرعت به گاز تبديل مي‌شوند بوجود مي‌آيد. مثل پرويان مايع که بسرعت تبديل به گاز قابل اشتغال مي‌شود. خاموش کننده‌هايي مانند پودر خشک، هالوژن‌ها کف و دي‌اکسيدکربن براي مقابله با اين نوع حريق استفاده مي‌شوند.

4. نوع چهارم (D) : حريق ناشي از سوختن برخي فلزات قابل اشتعال نظير منيزيم، پتاسيم و آلومينيم براي خاموش کردن اين نوع حريق از پودرهاي خاص بايد استفاده نمود و در صورت دسترس نبودن امکانات کافي از شن و ماسه استفاده نمود. بايد توجه نمود که پودرهاي اطفا را بايستي به آرامي روي مواد محرق ريخت و مراقب نور شديد ناشي از سوختن اين فلزات بود.

5. حريق دسته E: اين دسته شامل حريق‌هاي الکتريکي مي‌باشد که در اثر استفاده نابجا از يک وسيله الکتريکي و نگهداري نادرست تجهيزات برقي استفاده مي‌شود. استفاده از فيوز در کاهش اين نوع حريق بسيار مؤثر است. براي اطفاء بايد ابتدا برق را قطع نمود و تا آن هنگام لااقل يک متر با برق فاصله داشت. هنگام اطفاء امکان توليد گاز سمي وجود دارد لذا از ماسک استفاده مي‌شود. 2Co بهترين ماده براي خاموش کردن است و استفاده از آب بسيار نامناسب است.

چند نکته در باب خاموش کننده‌ها:

همانطور که اشاره شد خاموش کننده‌هاي محتوي آب براي اطفاء حريق نوع A بکار مي‌رود در حاليکه خاموش کننده‌هاي محتوي کف که از هوا سنگين‌تر و از مايعات قابل اشتعال سبک‌تر است روي اين مايعات شناور مي‌شود و ارتباط آنها را با اکسيژن هوا قطع مي‌کند.

خاموش کننده‌هاي محتوي پودر عموما شامل پودر بيکربنات سديم يا پتاسيم مي‌باشد که با گاز Co2 يا N2 تحت فشار است. در اطفاء حريق تجهيزات الکتريکي بهتر است از Co2 استفاده شود

استفاده از خاموش کننده‌هاي محتوي هالوژن که از استخلاف يک هالوژن نظير کلر، برم و يا يد در C2A6يا CH4 بوجود آمده در حريق‌هاي نوع A,B,C بايد با توجه به اين نکته صورت گيرد که بخصوص با پاشيدن روي فلزات داغ، توليد گازهاي سمي مي‌کند لذا در فضاي محدود خطرناک مي‌باشد اين مواد چون دي‌الکتريک نمي‌باشند پس از مصرف در دستگاه‌هاي الکتريکي اثر ايجاد نمي‌نمايند.

براساس استاندارد BS خاموش کننده‌هاي محتوي آب به رنگ قرمز، حاوي کف به رنگ کرم، محتوي Co2 به رنگ سياه و محتور پودر به رنگ آبي کوتداري شده است.

 

عوامل ايجاد آتش سوزي


1.      بي دقتي در ايجاد جرقه

2.      بي دقتي در رها کردن آتش

3.      عدم کنترل تجهيزات ايجاد کننده جرقه، شعله يا گرما (عمليات برش، جوشکاري و ...)

4.      وسايل گرم کننده نامناسب

5.      آتش سيگار

6.   ذخيره نامناسب مواد و نگهداري نامناسب مواد قاب اشتعال مانند رنگ، تينر، گازهاي فشرده اصولاً توجه به ايمني انبارها، آموزش ذينفعان و وجود سيستم‌هاي اطفا و اعلام اهميت زيادي دارد.

7.      عدم دفع زباله

8.      نگهداري ضعيف ماشين‌آلات (عدم روغن کاري، اعمال بار اضافي، ايجاد اصطلاک و ...)

9.      سيستم‌ الکتريکي و روشنايي غير ايمني

 

خطرات خاموش کننده‌ها

خطرات ِCo2: اگر چه سمي نيست اما تنفس آن در محيط بسته مشکلات تنفسي ايجاد مي‌کند و گاه گيجي، بيهوشي و حتي مرگ را بدنبال دارد.

خطرات پودر خشک: سمي نيست اما اگر بمدت زياد تنفس شود ايجاد سوزش و تحريک مي‌کند. در فضاي بسته نيز کاهش ديد و گيجي را باعث مي‌شود. پودر منو آمونيوم فسفات در صورتيکه با کمي آب مخلوط شود خوردگي در فلزات را سبب مي‌شود.

خطرات هالوژن‌ها: همانطور که اشاره شد مواد حاصل از تجزيه خاموش کننده‌هاي هالوژن‌دار سمي بوده و لذا ورود به محل حريق حتي پس از اطفاء بايد با احتياط صورت گيرد.

خطرات خاموش کننده‌هاي تحت فشار: خاموش کننده‌هايي که در هنگام استفاده ايجاد فشار مي‌کنند انفجار و ترکيدگي است که بايد در لحظه شروع استفاده، آنرا روي زمين قرار داده و فاصله مناسبي از آن داشت

 

حريق‌هاي الکتريکي

اصولا الکتريسته قابليت ايجاد دوخطر آتش سوزي و شوک الکتريکي را دارد. قوس الکتريکي و جرقه در محل‌هايي که گرد و غبار و بخارات قابل اشتغال وجود دارد آتش سوزي در پي دارد.

اضافه بر آن عبور بار الکتريکي زياد از سيم‌هايي که مقاومت زياد و پوشش نا مناسب دارند به از بين رفتن پوشش آنها و آتش‌سوزي منجر مي‌شود. آتش‌سوزي‌هاي الکتريکي عموما ناشي از آتش سوزي ناشي از دستگاه‌هاي فرسوده، استفاده نادرست و خارج از استاندارداز دستگاه‌هاي الکتريکي، نصب ناقص دستگاه‌ها، رويدادهاي تصادفي ناشي از بي‌توجهي‌هاي انساني مي‌باشد.

 

وسايل و لوازم اطفاء حريق

بطور کلي در استفاده از خاموش کننده ها اين نکات بايد رعايت شود:

•       متناسب با وضعيت محل و به ميزان کافي استفاده شود.

•       به افراد آموزش کافي داده شود.

•       مرتباً بازرسي و تأييد شود.

•       در مکان مناسب و ثابت قرار داده شود.

 

هشدار دهنده ها

هشدار دهنده ها (detectors) وسايلي هستند که با نصب در محل وقوع آتش سوزي را اعلام مي دارند. آنها يک مدار الکتريکي را بر حسب نوع حساسيت باز يا بسته مي نمايند و سيستم  هشدار دهنده بکار مي افتد. گاهي سيستم هاي هشداردهنده به طور اتوماتيک به سيستم اطفاء حريق نيز وصل مي باشد.

هشدار دهنده ها داراي انواع حرارتي، دودي و شعله اي مي باشند.

 

روشهاي پيشگيري از آتش سوزي يا مقابله با آن

•   پيش بيني در ساختمان و تأسيسات از قبيل رعايت ضوابط مربوط، استفاده از لوازم ايمني، پيش بيني  سيستم هاي خروج ( درب ها، پله ها و روشنايي هاي اضطراري )، تهويه و ...

•       نصب سيستم هاي هشدار دهنده و اطفاء حريق در محلهاي مناسب

•       تهيه وسايل مناسب اطفاء حريق.

•       رعايت نکات ايمني شامل جدا کردن مواد آتش زا و شيميايي، تابلوها و علائم کافي، آموزش هاي عمومي و خاص.

•       انجام تمرينات دوره اي و بازرسي هاي مرتب

•       امکان اعلام بموقع

انفجار

انفجار به مفهوم اشتعال يکباره است که در آن انرژي هاي آزاد شده خيلي سريع و ناگهاني با سرعت و در حداقل زمان ممکن خارج مي شود. هر ماده شيميايي که بر اثر يک محرک خارجي ( ضربه، حرارت، الکتريسيته و غيره) تغيير شکل ناگهاني دهد و از حالت جامد يا مايع بصورت گاز تبديل شود ماده منفجره نام دارد. از جمله استيلن، nبوتيلن، اکسيد کربن اتر، هيدروژن سولفوره، متانول يا غبارهاي آلي شامل نشاسته، چوب پنبه يا گردهاي فلزي شامل گرد آلومينيوم يا منيزيم مي تواند ماده منفجره محسوب شود.

براي جلوگيري از انفجار بايد از تراکم اين گازها، بخارها و گردها کاست و درجه حرارت نيز در دمايي پايين تر از حد انفجار نگه داشته شود. بدين ترتيب تهويه اهميت زيادي دارد.

 

گروههاي اطفاء حريق

اين گروهها عندالاقتضاء مي توانند شامل گروه تأمين، گروه پزشکي، گروه تخليه و گروه آتش نشاني باشد.

 

مقالات —> روانشناسی —> علل استرس و اضطراب در دوره راهنمایی

    
در دوره‌ی راهنمایی کودکان در حال عبور از طفولیت به بزرگسالی هستند و دوران سختی را سپری می‌کنند با وجود تغییرات زیاد، دانش آموزان در دورهی راهنمایی ممکن است احساس ناتوانی در برابر وضعیت‌های مختلف داشته باشند در حالی‌که قبلاً به راحتی با مشکلات رو به رو می‌‌شدند. تغییرات محیطی ناگهانی در این دوران گاهاً موجب افت تحصیلی شود.
دانش آموزان زمانی که به خانه بر می‌گردند ممکن است دچار استرس باشند ، لازم است با آنها صحبت کرده و به حرف‌های آنها گوش کرد.

وادار کردن نوجوان‌ها به صحبت خیلی سخت است و آنها به راحتی حرف نمی‌زنند و مایل هستند فقط با دوستانشان صحبت کنند.
نوجوان‌ها فکر می‌کنند که نمی‌توانند روابط خوبی با همسالان خود داشته باشند. باید با آنها به شکل مهربانانه و حمایتی رفتار کنیم و این اطمینان را به آنها بدهیم که می‌توانند مشکلات خود را در خانه حل کنند. 

علل استرس

مشکلات خانوادگی

برخی معلولیت‌ها مانند معلولیتهای دیداری، شنیداری، گفتاری، باعث استرس دانش آموزان می‌شود. یکی از مهم‌ترین و عمده‌ترین علل استرس در دانش آموزان نمره و امتحان است. تبعیض قائل شدن در ابراز محبت به دانش آموزان.
برنامه‌ریزی نادرست درسی در یک هفته به گونه‌ای که چند درس سخت در یک روز قرار گیرند.
رفتار نادرست کادر مدرسه با دانش آموزان از مهمترین عوامل استرس زا در دانش آموزان است.

شیوه‌های کاهش استرس

1. دانش آموزان را به انجام کارهای مورد علاقه ترغیب ‌کنید. کارهای دوست داشتنی باعث افزایش ترشح هورمون دوپامین می‌شود و احساس خوبی را در فرد به وجود می‌آورد و تأثیر مثبتی بر سلسله اعصاب و آن بخش از مغز که مسئول حافظه است می‌گذارد.

2. دانش آموزان را به ورزش صحبگاهی مخصوصاً قدم زدن تشویق کنید.

3. توصیه کنید به موقع بخوابند چون استراحت خوب می‌تواند اطلاعات بیشتری را به حافظه بازگرداند.

4. آنها را به داشتن هدف و برنامهی منظم برای مطالعه ترغیب کنید.

5. از سرزنش کردن بچه‌ها بپرهیزید. رفتار و گفتار شما نباید به گونه‌ای باشد که باعث تحقیر دانش آموز شود. این امر باعث کاهش اعتماد به نفس و ایجاد استرس و اضطراب می‌شود.

6. فراهم آوردن موقعیت‌هایی شبیه امتحان با تمام شرایط یک جلسه امتحان قبل از امتحان اصلی در منزل

چند توصیه برای والدین

آن چه در ابتدا انتظار می‌رود والدین بدان عمل کنند، اهمیت دادن به ترس‌ها و نگرانی‌های فرزندان است. هیچ ‌گاه نباید ترس و نگرانی‌های فرزند را به مسخره گرفت.

· به صحبت‌های فرزند خود با دقت گوش کنید و با او همدلی کنید.

· به فرزند خود نشان دهید از این که او این قدر نگران است، شما نیز ناراحت هستید و سعی دارید عامل ترس و نگرانی را از بین ببرید.

· اجازه دهید فرزندانتان در مورد عامل استرس به راحتی با شما صحبت کند و از احساسات خود بی پرده با شما سخن بگوید.

· داشتن آرامش در زمان آزمون24 ساعت قبل از آن، به بالا رفتن موفقیت تحصیلی در دانش آموزان کمک می‌کند و بهترین راه جلوگیری از نگرانی، مطالعه مستمر در طول سال تحصیلی است.

· والدین به هیچ وجه نباید در زمان امتحانات، دانش آموز را تحت فشار قرار دهند و او را وادار به زیاد درس خواندن کنند. امتحانات در واقع ملاک و معیار تشخیص رشد علمی برای هر دانش آموز است و در یک یا دو شب هیچگاه نمی‌توان مطالب یکساله را فرا گرفت.

· به والدین توصیه می‌شود که با وارد کردن فشار روحی به دانش آموز در موقع امتحانات استرس و اضطراب در آنان ایجاد نکنند.

· در بین فراگیری علمی دانش آموزان تفریح نیز لازم است و این در حالی است که برخی والدین دانش آموز را در خانه حبس کرده تا مبادا نمره امتحانی آنان کم شود.

· دانش آموزانی که در موقع امتحانات ازخواب شبانه مناسبی برخوردار نیستند، ضریب یادگیری خود را کاهش می‌دهند.

اضطراب امتحان

در لغت اضطراب امتحان از دو کلمه اضطراب و امتحان تشکیل شده است. منظور از اضطراب نوعی حالت هیجانی نا خوشایند و مبهم است که با پریشانی، وحشت، هراس، تپش قلب، تعرق، سردرد، بی قراری، تکرر ادرار و تشویش همراه است ولی در تعریف امتحان می‌توان گفت نوعی ارزشیابی است که طبق اصول معینی انجام می‌گیرد و وسیله‌ای است برای توصیف و اندازهگیری تغییر رفتار دانش آموزان در جهت اهداف آموزش و پرورش و کمک به بهبود یادگیری آنها.

علل و عوامل اضطراب در دانش آموزان

عوامل فردی و شخصیتی دانش آموز مانند اضطراب عمومی، پایین بودن سطح عزت نفس، هوش ارزیابی شناختی، عدم آمادگی، عدم توجه و تمرکز، روش‌های مطالعه نادرست و انتظارات سطح بالا.

عوامل آموزشگاهی و اجتماعی مانند انتظارات معلمان، رقابت سیستم آموزشی حاکم بر مدارس، نوع درس، موقعیت مراقبان امتحان و مدرک گرایی.

عوامل خانوادگی چون شیوه تربیتی والدین، انتظارات سطح بالای آنها، جو عاطفی حاکم برخانواده، ویژگی‌های شخصیتی والدین و طبقه اقتصادی اجتماعی.

روش‌های پیشگیری از اضطراب امتحان

عوامل محیطی نقش مهمی را در اضطراب امتحان ایفا می‌کند پس اضطراب امتحان به میزان زیادی قابل پیشگیری است.

اگر دانش آموزان امتحان را امری عادی تلقی کنند و موقعیت را آن طور که هست، بپذیرند کمتر دچار اضطراب امتحان می‌شوند.

دانش آموزان هر اندازه اضطراب امتحان را در مورد توجه قرار دهند، به همان نسبت دچار دلهره و نگرانی و ترس می‌شوند.

رفتارهای سازنده مثل مشورت و تمرین، مطالعهی بیشتر، مشورت با دبیران، تمرین پرسشهای امتحانی قبلی یا پرسشهای امتحانی

ایجاد شایستگی برای غلبه بر اضطراب امتحان از طریق حساسیت زدایی منظم. باید در دانش آموزان چنین احساسی ایجاد کنیم که امتحان مشکلی ندارد.

برطرف نمودن محرک‌های نامطلوب که در امتحان مزاحم دانش آموز هستنداز قبیل:

الف) احساس تقصیر و رنجش پنهانی، مثلاً این که در گذشته نتوانستهاند نمره خوبی بیاورند و رضایت والدین، معلمان و دوستان را جلب نمایند.

ب) ترس از ناامنی و محرومیت از توجه و محرومیت خانواده، مثل زمانی که امنیت خود را در خانواده در گروی نمره خوب و دلخواه والدین می‌بینند.

ج) برچسب‌های نادرست و حرف‌های زشت و زننده‌ای که می‌شنوند، مثل نسبت دادن صفاتی چون تنبل و ....

د) ترس از مقررات امتحان، نمره پایین، پیام‌ها و هشدارهای مراقبین و مسئولین، ترس از عوامل غیر مطلوب فیزیکی جلسه امتحان مثل گرما، سرما، میز امتحان و غیره.

ه) از آنجا که اضطراب امتحان با عزت نفس رابطه معکوس دارد و باید عزت نفس دانش آموزان را افزایش داد.

و) باید ارزیابی شناختی و تصویر ذهنی دانش آموزان از خود و توانمندی‌هایشان را از طریق ارائه بازخوردهای درست و واقع گرایانه افزایش داد.

ی) توقعات والدین و معلمان از دانش آموزان باید متناسب با توانایی‌های و استعدادهای آنان باشد.

ن) باید از مقایسه کردن دانش آموزان با یکدیگر اجتناب کرد، در صورت لزوم هر فرد باید با خودش مقایسه شود.

ل) از مدرک گرایی و بیش از اندازه به نمره بها دادن، باید خودداری کرد.

چند توصیه برای مقابله با اضطراب امتحان:

قبل از آزمون:

شب قبل از امتحان راحت بخوابند.

با اعتماد و اطمینان به دانستههای خود برای امتحان آماده شوند.

با معده خالی در جلسه امتحان حاضر نشوند.

برای کاهش استرس، آبمیوه و سبزی تازه توصیه شود.

در آخرین لحظات قبل از آزمون هیچ مطلبی مرور نشود.

هنگام آزمون

راهنماها را به دقت بخوانند.

زمان خود را در جلسه آزمون تقسیم بندی کنند.

اگر پاسخ سوالی را نمی‌دانند، از آن بگذرند و به سراغ پرسش بعدی بروند.

وقتی شروع به نوشتن پاسخ پرسشها در پاسخ برگ می‌کنند هراس نداشته باشند.

 

امادگی دفاعی



كاربرد مواد و عوامل شيميايي به عنوان سلاح به دوران قبل از ميلاد مسيح باز ميگردد .

 استفاده از تيرهاو نيزه ها و شمشيرهاي آغشته به سموم گياهي جانوري و مصنوعي در ميادين جنگ و شكار همواره حكم يك برگ برنده رادر دست انسان داشته ، گستره كاربرد انواع سموم و موادشيميايي به عنوان سلاح به قدري وسيع است كه پرداختن به جزئيات آن عملاغيرممكن مي باشد .

 لذا سعي برآن شده تا بحث مذكور به  3 قسمت اصلي تقسيم  شود :

1-         تاريخچه كاربرد سموم و مواد شيميايي به عنوان سلاح .

2-         تاريخچه كاربرد سموم و موادشيميايي از سال 1914تاكنون .

3-         راههاي مقابله باحملات و عوامل شيميايي و ميكروبي .

1- عوامل شيميايي توسط حيوانات  بسياري در طبيعت به طور غريزي استفاده مي شود مار و عقرب با زهر سمي كشنده خود باعث كشتن يا صدمه زدن به حريف شده ، مورچه هابراي مقابله با همنوعان خود در هوا اسيد فرميك منتشر كرده يا اختاپوس و ماهي مركب در هنگام احساس خطر براي اختفا موادسياه رنگي در آب پخش مي كنند .

 قيرو نفت اولين مواد شيميايي مورداستفاده انسان بوده صدها سال قبل از ميلاد مسيح جنگاوران براي آتش زدن ديوار قلعه ها بهره مي جستند .

 سرخپوستان آمريكا و بوميان قبايل آفريقايي از نيزه هاي زهر آگين استفاده مي كردند .

 به كارگيري بخار آرسنيك به عنوان يك گاز سمي در نبرد پلو پنزي ودميدن اين بخار به سوي دشمن .

 بكاربردن سلاحي به نام آتش يوناني كه در گوي هاي شيشه اي ريخته و با منجنيق به سوي دشمن پرتاب كرده كه باعث سوزش چشم ، پوست وبافت ريه ها مي شد .

2- تاريخچه بكار گيري سلاحهاي شيميايي در آغاز قرن بيستم قبل از جنگ جهاني اول شروع شد .

( پليس فرانسه از نارنجك هاي اشك آور محتوي اتيل برمواستات استفاده مي كرد ) نقطه آغاز توليد و به كارگيري گازهاي شيميايي به عنوان سلاح را بايد توسط يك شيميدان آلماني به فريتز هابر دانست . وي در سال 1868در شهر برسلاو آلمان بدنيا آمد وي در كودكي  موفق به كشف چند تركيب شيميايي شد . او به تحصيل در رشته شيمي در دانشگاه هاي آلمان پرداخت و موفق به درجه دكتراي افتخاري گرديد . او به عنوان پدرسلاحهاي شيميايي شيوه هاي ابتكاري زيادي را بدست آورد و موفق به كشف چند گاز سمي شد كه منجر به كشف گاز كلرين شد . آلمانها براي اولين بار در سال 1914از يك عامل اشك آور در جبهه نوشاتل در جنگ جهاني اول استفاده كردند . در سال 1915آلمانها از گاز كلربا استفاده از بالن هايي به نام زيپلين در جبهه ايپرس به مقداروسيع استفاده كردند كه به خاطر سنگيني گاز كلردر داخل سنگر ها و كانال هاي ارتباطي نفوذ كرده و تلفات بسيار زيادي از فرانسويها و بلژيكي ها گرفت . سال 1917نيز در جبهه ايپرس از گاز خطر ناكتري بنام خردل بر عليه انگليسيها استفاده كردند كه بسيار پيشرفته تر و كشنده تر از كلراست اين گاز علاوه بر مجاري تنفسي از طريق پوست نيز جذب بدن مي شود و اثرات زيان باري به جا مي گذارد. در خلال جنگ جهاني اول بيش از 100هزار تن گاز شيميايي كشنده به كار برده شد كه حدود1500000نفر كشته و زخمي برجاي گذاشت آنچه كه فريتز هابر مكرربه آن اشاره كرده تاثير رواني كاربرد سلاحهاي شيميايي است به عقيده وي انهدام رواني دشمن به مراتب مهمتر از انهدام فيزيكي است كه كاربرد سلاحهاي شيميايي مناسبترين گزينه براي اين هدف است .

 هابر در سال 1918به خاطركشف شيوه اي مناسب براي جدا سازي گاز نيتروژن از هوا مفتخر به دريافت جايزه نوبل شد .

آمار وحشتناك تلفات سلاحهاي شيميايي موجب شد تا درپروتكل  سال 1925در ژنو 120كشور ممنوعيت استفاده از عوامل شيميايي و ميكروبي را امضاكنند . هر چند امضاي اين پروتكل نتوانست جلوي استفاده اين سلاح را بگيرد . درسال 1935ايتاليا بنابردستور موسوليني ديكتاتور وقت در حمله به اتيوپي عليه مردم بي دفاع از گاز سمي استفاده كردكه حدود15000نفرقرباني شدند .

 در ژاپن هم در سال 1937 درجنگ با چين از عوامل شيميايي استفاده كرد .

با اين تفاسير انتظار مي رفت كه در جنگ جهاني دوم از اين عوامل استفاده گسترده اي شود ولي عملا اينطور نشد علت عدم استفاده از گازهاي سمي توسط آلمان ترس از اقدام متقابل نيروهاي متفقين بود زيرا كه مقدار زيادي گاز سمي در اختيار متفقين بود و هر چند ستاد كل ارتش آلمان بارها در خواست كرده بود كه از گازهاي سمي استفاده كننداما هيتلر مخالفت كرده بود . البته هيتلرخود يكي از مصدومين شيميايي جنگ جهاني اول بود . بعد از جنگ جهاني دوم مشخص شد كه تنها گازهاي شيميايي درانبارهاي ارتش آلمان براي مقابله با متفقين كافي بوده  . بلكه چندين برابركشنده تر از جنگ افزارهاي شيميايي آنها بوده است . در خلال جنگ جهاني دوم ژاپني ها نيز آزمايش هاي شيميايي و ميكروبي در منچوري بر روي زندانيان به عنوان خوكچه آزمايشگاهي انجام ميدادند .

در جنگ ويتنام آمريكايي ها براي از بين بردن پوشش گياهي جهت عدم اختفا مبارزين ويتنامي هزارن تن مواد شيميايي استفاده كردند كه علاوه بر از بين بردن ده ها هزار كيلومتر مربع از پوشش گياهي بيش از 2000000نفر ويتنامي آسيب ديدند و ده ها هزار آمريكايي نيز دچار عوارض مسموميت شيميايي شدند كه هنوز بعضي از مناطق قابل كشت نيست .

شوروي نيز از جنگ جهاني دوم در مسلح كردن كشورهاي بلوك شرق به سلاحهاي شيميايي نقش مهمي را ايفا كردو در جنگ با افغانستا ن نيز از يك عامل جديد به نام باران زرد استفاده نمود . در جنگ عراق عليه ايران رژيم صدام بارها از سلاحهاي شيميايي عليه رزمندگان اسلام استفاده نمود از سال 59تا 62 ((عمليات خيبر )) از سلاح شيميايي با غلظت پايين استفاده كرد . در سال 63در عمليات بدر در عمليات والفجر 8 (( فتح فاو )) در عمليات كربلاي 4 بطور متناوب از مواد شيميايي استفاده نمود .

همچنين مناطق غير نظامي مانند شهرهاي حلبچه ،سردشت ، مريوان ، دارخوين و  . . . نمونه هايي از آن بوده كه باعث كشته و مصدوم شدن تعدادزيادي از مردم بي دفاع گشت .

دستور اين حملات توسط صدام و اجراي آن توسط پسر عموي رواني اش حسن المجيد ( معروف به علي شيميايي) انجام شد . صدام در اواخر جنگ با توسل به اين شيوه جنگي وحشيانه سعي در برهم زدن تعادل روحي رزمندگان ماو ايجاد رعب ووحشت در جبهه داشت تا مانع از پيشروي ارتش ايران شود . چيزي كه ازآن  روزها به جا مانده بيش از 10000نفر كشته و تعداد زيادي معلول و بيمار مبتلا به سرطان است .

عوامل شيميايي غير از جنگ ها در مواردي نيز مانند انفجار تاسيسات شيميايي باعث مرگ و مير و آلوده شدن محيط زيست گرديدند مانند انفجار تاسيسات شيميايي فلتكس بوراف انگليس ، سيوو مو ايتاليا ، ساندوزدر سوييس ، و انفجار در بو پال هند كه علاوه بر آن نيز باعث از بين رفتن لايه هاي ازن نيز مي شوند .

- انواع عوامل شيميايي :

 عوامل شيميايي بر حسب بسياري فاكتورها از قبيل فيزيكي ( جامد ، مايع ، گاز ) ثبات ( پايدار ، ناپايدار ) و غيره طبقه بندي مي شوند كه برحسب ماموريت و كاربرد نظامي عوامل به شرح زير تقسيم مي شوند :

 1-  عوامل سمي و كشنده : به دليل سمي و كشنده بيشتر مورد توجه قرارميگيرند كه از طريق چشم ، پوست ، مجاري تنفسي ، دستگاه گوارشي واردشده و اثر مي كند و شامل چهار گروه زير هستند :

الف ) عوامل اعصاب : به 2 گروه   V.G   تقسيم مي شوند .

 عوامل G شامل: تابون  : كه در سال  1937توسط گر هاردشرودر آلماني كشف شد .

 سارين : در سال 1938توسط تيم آلماني به سرپرستي شرودر ساخته شد .

 سومان : در سال 1944توسط آلماني  ها  ساخته شد . كه در جنگ جهاني دوم در حجم زياد ي توليد وانبار شد .

عوامل  V  كه مهمترين گاز آن در سال 1949در انگلستان توسط راناگيت برروي حشره كش ها تحقيق ميكرد كشف شد . و بعدهاتوسط آمريكايي ها و شوروي ها نيز كشف و كاملتر گرديد .

ب ) عوامل تاول زا : شامل آرسنيك ها . خردل ها . گازهاي گزنده است . آرسنيك در سال 1917 توسط آلمان ساخته و در جنگ جهاني اول به كار رفت . خردل به وسيله د پرتس در سال 1822ساخته شد و براي اولين بار  آلماني ها در جبهه ايپرس در سال 1917از آن استفاده كردند .

گازهاي گزنده نيز در سال 1918توسط آلمان ساخته  شد . اين گاز سريع تر از خردل اثر مي كند .

ج ) عوامل خون : شامل عوامل سيانوژن و عامل آرسين است . مهمترين گاز از عوامل سيانوژن گازهيدروژن سيانيد است .كه  درسال 1916توسط فرانسويها بكار گرفته شد و در سال 1941آلمانها براي اعدام اسيران جنگي در اطاق گاز از آن استفاده مي كردند . رژيم بعث عراق نيز بر عليه مردم حلبچه و ساير مناطق كرد نشين از اين عامل استفاده نمود . اين گاز از طريق مجاري تنفسي وارد بدن شده و با مهار هموگلوبين خون مانع رسيدن اكسيژن به سلول و خفگي سريع انسان مي شود .

د) عوامل خفه كننده : شامل فسژن ، دي فسژن ، كلر ، كلروپيكرن ، كلرتري  فلوئورايد ،

 پر فلوئوا را ايزو بوتن است .فسژن مهمترين اين عوامل است كه در سال 1916توسط آلمان در جنگ جهاني اول بكار گرفته شد . اين گاز بعد از  اينكه از مجاري تنفسي وارد ريه شد با بخار آب موجود در ريه كه براي مرطوب نگه داشتن شش ها است مخلوط شده و اسيد خطرناكي بوجود آورده كه با تخريب

 مو يرگهاي درون ريه  باعث انباشت پلاسما در داخل ريه شده و خفگي بدنبال دارد عوامل ديگر نيز تقريبا همين حالت را انجام ميدهند با اين تفاوت كه به مراتب قوي تر هستند .

2-      عوامل كنترل اغتشاشات : بيشتر توسط پليس به كار مي رود كه براي متفرق كردن شورش ها استفاده مي شود و اثرات نا پايداري دارند كه انواع آن عبارتند از :

الف ) تهوع آور : مانند آدامزيت و دي فنيل كلروآرسين

ب) عوامل اشك آور : مانند گاز اتيل برمو استات و گاز كلرو استوفنون كه اين گاز ها نيز در اختيار پليس بوده و اثرات ناپايداري دارد و براي ضد شورش ها بكار مي رود .

3- عوامل ناتوان كننده : اين عوامل پس از تماس فرد با آن ادامه ماموريت از او سلب مي شود كه علاوه بر مشكلات فيزيو لوژيكي ناتواني ذهني و رواني نيز بدنبال دارد . استفاده از اين گاز خاصيت توهم زايي دارد و بعنوان يك ماده روان گردان قوي توسط معتادين مورد استفاده قرار مي گيرد .

 4-  عوامل ضد گياه : كه شامل .  الف) ماده سفيد : براي از بين بردن گياهان جنگلي است .

ب ) ماده نارنجي در ميزان كم كه باعث رشد علف هاي هرز مي شود .

ج )ماده آبي : براي كنترل و تخريب علفها و مزارع برنج است .

د ) پاراكوت : براي از بين مزارع ماري جوانا و از فتوسنتز گياهان جلو گيري مي كند .

در جنگ ويتنام كشور آمريكا بيش از 10هزار تن ازاين  مواد براي از بين بردن مناطق جنگلي و پوشش گياهي ويتنام استفاده نمود تا ويت كنگها نتوانند از پوشش گياهي جهت حمله به سربازان آمريكايي استفاده نمايند كه باعث تخريب بسيار زيادي از جنگلها و آلودگي محيط و مسموميت بيش از 2 ميليون نفر گرديد .

5- عوامل دودزا : اين عوامل بر اثر هيدروليز شدن و سوختن آن ايجاد پرده دود مي كند كه كاربرد آن براي علامت دادن و يا اختفااست .كه انواع آن فسفرسفيد( WP    )و فسفرسفيدخميري (   pwp  ) 

مي باشد .

6- عوامل محرق : اين عامل جهت آتش زدن و نابودي افراد درون سنگر و يا خودروهاي زرهي وغيره استفاده مي شود . از معروفترين اين عوامل مي توان به ترميت ( TH3  ) اشاره كرد كه بيش از 2000درجه سانتيگراد حرارت ايجاد مي كند و باعث سوختگي هاي شديد مي شود .

7-  عوامل آموزشي : اين عوامل برروي بدن انسان و محيط اثر سو ندارد و بيشتر براي تمرينات نيروههاي نظامي و چگونگي مقابله با عوامل سمي و كشنده به كار مي رود .

عوامل شيميايي به خاطر چگالي سنگيني كه دارند در مناطق كم ارتفاع نظير سنگرها و پنا هگاههانفوذ مي كند و با توجه به پايداري تا  مدتي در محيط باقي مي مانند اما شرايط جوي روي آن تاثير

مي گذارد . براي نحوه ي تشخيص آن از هر پنج حواس مي توان كمك گرفت :

الف ) حس بينايي : مانند مشاهده تابلوهاي شيميايي يا مشاهده ذرات جامد يا مايع عوامل برروي بدن يا تجهيزات

ب ) حس شنوايي : شنيدن كلمه گاز و ياآژير خطرحمله شيميايي

ج ) حس بويايي : احساس بوهاي غيرعادي در منطقه

د ) حس چشايي : تغيير غير عادي در طعم و مزه آب و موادغذايي

 ح ) حس لامسه : احساس سوزش و خارش در سطح بدن

د ر صورت حمله شيميايي و پي بردن بوسيله حواس پنج گانه ، بايد اقدامات عمومي راانجام دادو همچنين از تجهيزات پدافندي كه در مورد اين گونه حملات استفاده ميگردد بهره جست وسايلي مانند ماسك ، پوشيدن لباس حفاظتي و يا استفاده از قوطي امداد جنگهاي نوين براي پيشگيري از عوامل شيميايي .پرسنل نظامي پس از خروج از منطقه آلوده مي بايست رفع آلودگي رابه شكل صحيح انجام دهند . در سازمان رزمي لشكرهاي پياده واحدهاي ويژه جنگهاي نوين وجود دارد كه متخصصين جنگهاي نوين با استفاده از امكانات و تجهيزات لازم اقدام به رفع آلودگي ناشي از عوامل شيميايي مي كنند .

رفع آلودگي با شرايط جوي و محيطي در ارتباط مي باشد . مواردجوي و محيطي عبارتند از :

1-       نور خورشيد و گرما : كه باعث مي شود عوامل زودتر تبخير و به هوا مي روند .

2-       باد : وزش باد قوي كافي است تابيشتر عوامل شيميايي در محيط پراكنده شده و از غلظت آن كم شود .

3-       رطوبت وباران : بيشتر عوامل با برخورد با آب هيدروليز شده و اثر آن از بين مي رود .

4-       خاك : لايه چند سانتيمتري خاك روي عوامل حفاظت نسبتا خوبي را به وجود مي آورد تا مواددر زير خاك تجزيه و تركيب شوند .

براي رفع آلودگي عوامل شيميايي از مواد نيز مي توان استفاده كرد اين مواد عبارتند از :

1-  سوپرتراپيكال بليچ (  STB  ) كه براي رفع آلودگي عوامل اعصاب و تاول زا به كار مي رود .

از اين ماده بصورت خمير يا محلول و يا پودر براي رفع آلودگي تجهيزات ، سطوح آلوده و يا جاده ها ومحيط استفاده مي شود .

2- هيپو كلريد كلسيم : كه به شكل دانه هاي ريز يا قرصي شكل بوده و به نسبت 1به2 در آب حل

 مي كنند و مورد استفاده قرار مي گردد .

3-        هيدروكسيد سديم : بصورت بلورهاي جامد رنگ وجود دارد .

4-        هيدروكسيد پتاسيم : كه مشابه سودسوز آور مي باشد .

5-        كربنات سديم

6-        بي كربنات سديم : همان جوش شيرين است .

7-      حلال هاي آلي كه مهمترين آنها شامل بنزين ، نفت ، الكل، آستن و ... هستند اين مواد مانند شوينده ها قدرت تجزيه عوامل شيميايي راندارند و فقط آنهاراازروي اشياء منتقل و سطوح راپاك مي كنند .

 ماده هاي شيميايي ديگري مانند آهك و مواد سفيد كننده ( وايتكس ) وجود دارند كه مورد استفاده قرار ميگيرند .

بايد توجه داشت كه عمليات رفع آلودگي در خارج از محيط آلوده انجام گرددو هيچ گاه موادهاي رفع آلودگي باهم مخلوط نگردند .

 

سن جهان

حالا ما دو پاسخ مهم برای دو تا از سؤالات خود داریم که در رابطه با جهان هستند . هرچند که هنوز یک سؤال عمده باقی مانده است ؛ اگر جهان به راستی متناهی است چند سال وجود دارد ؟ دوباره علم از روی شواهد و قرائن موجود می تواند سن جهان را از بیگ بنگ تا کنون حدس بزند . با به کار بستن معادله های مشترک و معمولی فیزیک از فاصله و سرعت برابر با زمان که دوباره از مشاهدات هابل استفاده می شود ، نسبیتا" می توان سن آن را به طور صحیح تخمین زد .

  دو اندازه گیری به فاصله حرکت    کهکشان ها از ما و انتقال به قرمز کهکشان نیازمند بودند . شکست نخستین کوشش ها باعث جستجوی مسافت از میان مثلثات شد . دانشمندان این امکان را داشتند تا ضخامت مدار زمین  را به دور  خورشید محاسبه کنند که حرکات خورشید را در کهکشان  خودمان تقویت می کرد . متأسفانه این محاسبات به تنهایی قادر نبودند تا فاصله هنگفت بین کهکشان ما و آن جسم را تعیین کنند تا سن جهان تخمین زده شود و این هم خطایی معنی دار و مهم بود .  

گام بعد فهم ارتعاش ستاره ها بود . آن مشاهدات در زمینه ی ستارگانی بوده است که دارای درخشش یکسان هستند و سوسو زدن آنها نیز یکسان بوده است . دانشمندان فرض می کنند که ستاره هایی که در کهکشان خودمان هستند و چشمک زدن یکسانی نیز دارند همچون اجرامی هستند در مقدار فاصله یکسانی در فاصله های کهکشانی باید باشند که شدت یکسانی دارند . استفاده از روش مثلثات محاسبه ی فاصله ی ستاره از کهکشان ما را امکان پذیر می سازد . از این رو فاصله ی کهکشان های دور با مطالعات مختلفی قابل محاسبه است البته سختی این کارها همانند تعیین فاصله ی دو اتومبیل در شب ظلمانی است . فرض کنید چراغ جلوی دو اتومبیل شدت تابش یکسانی دارد . از دید ناظر نور اتومبیلی واضح تر به نظر می رسد که از او فاصله ی کمتری داشته باشد و آن اتومبیلی که از او دورتر است کم فروغ تر به نظر می رسد . باز هم این راه حل نمی تواند مسافت های بسیار زیاد کهکشان ها را به تنهایی مورد محاسبه قرار دهد . در فاصله ها خاص غیر ممکن است که فاصله ی کهکشان را از یک ستاره مشخص سازیم . زیرا انتقال به قرمز زیاد  این کهشکان ها  باید یک روش داشته باشد تا فاصله تمام خوشه ها کهکشانی از یک ستاره به تنهایی اندازه گیری کند .

 با مطالعه ی خوشه های کهکشانی که به ما نزدیک هستند می توانند از عقیده جود اندازه ی دیگر خوشه ها بهره مند شوند . نتیجه ی آن می تواند پیشگویی فاصله راه شیری از آنها باشد . بنابراین محاسبات برای بدست آوردن فاصله ی خوشه و انتقال به قرمز آن ، نظری پایانی است که تعیین
می کند کهکشان چند سال از ما در حال حرکت بوده است . تک تک این اعداد می توانند به صورت تک تک محاسبه شوند و زمانی که این دو کهکشان در یک مکان و یک زمان  بودند را بازگرداند  که در واقع همان لحظه ی بیگ بنگ است . معادله ی عمومی که برای محاسبه سن جهان استفاده می شود به صورت زیر است :

 

(distance of a particular galaxy) / (that galaxys velocity) = (time)

or

4.6 x 10^26 cm / 1 x 10^9 cm/sec = 4.6 x 10^17 sec

              

حاصل این معادله برابر 17 ^ 10 × 6.4 ثانیه است که با اندکی محاسبات بسیار ساده ریاضی می توانیم آن را به عددی که تقریبا" برابر پانزده میلیارد سال است تبدیل نمود . این محاسبه تقریبا" برای هر کهکشانی که قابل مطالعه است صدق می کند . هرچند که اندازه گیری این مقدارها که در معادلات به دست آمده اند که تخمینی از سن جهان می باشند می توانند صحیح باشند . در صورتیکه برآورد سن جهان فرایندی پیچیده است . این دستاورد در این علم گامی بحرانی است .

 

منبع : http://www.majidsafaei.blogfa.com

گرداوری : WWW.ASHWOOD.IR